Gıdalar bedeni eğitim ise ruhu (akıl/kalp) besler.
Nasıl ki bedeni beslerken yeterli ve dengeli beslenme için Allah’ın bize helal kıldığı her gıdadan almaya gayret etmemiz gerekiyorsa;
Ruhu, aklı ve kalbi besleyen eğitim faaliyetlerin de “çeşitliliğe” dikkat etmemiz gerekiyor.
İnsan ruhunu taşıyan akıl ve kalp bir kuşun kanatları gibidir.
Akıl fen ilimlerle beslenmek istediği gibi;
Kalp’te dini/manevi ilimlerle tatmin olur.
Aklı fen bilimleri ile besleyip kalbi din ilimleri beslemezseniz buradan “inkar”; sadece kalbi din ilimleriyle besleyip aklı fen bilimleriyle beslemeyi ihmal ederseniz buradan “körü körüne taassup” çıkar.
Akıl ve kalbin birlikte eğitilmesi tarihin bütün dönemlerinde “iyi bir eğitimin” en başta gelen önceliği olmuştur.
Osmanlı Devleti’nin zirve dönemi Fatih Sultan Mehmet’in bizzat vaziyet ettiği Sahn-ı Seman Okulları’nda bu denge mükemmel tesis edilmişti.
Fatih Sultan Mehmet savaşta ve barışta cönkünde (el çantasında) sürekli taşıdığı dört kitabın temel vurgusu akıl ve kalbin birlikte eğitilmesi, bir kuşun kanadı gibi birlikte kanat vurmalarının sağlanması idi.
Bu kitaplar şunlardı:
İbn-i Sina-el- İşarat ve’t-Tenbihat = Nazar yönteminin kurucu ve zirve metnidir.
Gazzali-Tehafüt-ü Felasife = Nazar yöntemine güçlü Eş’ari eleştiri metnidir.
Sühreverdi-Hikmet-i İşrak = Müşahede ve nazari geleneğin birleştirilmesini öneren İşrakiyye geleneğinin anlatılır.
Konevi-Miftah’ul Gayb = Müşahede geleneğini merkezi alarak nazari geleneği yeniden yorumlayan ekberi geleneğin zirve metnidir.
Bu kitaplar orijinal halleriyle Nur-u Osmaniyye Kütüphanesinde bulunuyor.
Buradan hareketle 2025-2026 eğitim öğreti dönemi başlarken çocukları eğitim kurumlarına giden anne-babalara şu tavsiyelerde bulunmak isterim:
Tek tel ile musiki ile musiki icra edilmez.
Telli, tuşlu ya da delikli çalgılarının en az beş alternatifi sesi vardır.
Mutlu ve başarılı bir hayat yolu en az 5 şeritli otoban gibi dizayn edilmelidir.
Çocuklarımızın eğiminde akademik başarılarının yanında montessori gibi yöntemlerle tespit edilen diğer sanat, spor ve gönüllü teşekküllere (STK) yönelik kabiliyetlerinin eğitim programına dâhil edilerek geliştirilmesinin onların gelecekteki mutlulukları açısından hayati önemdedir.
Hayat yollarının 5 şeritli dizaynı sadece eğitim hayatında yapılacak farklı alanlardaki çalışmalarla mümkündür.
Bu yaklaşım Kur’an”da da ifade edilen “bir işte yorulunca başka bir işe koyul” (İnşirah, 94/7-8) tavsiyesi ile de örtüşmektedir.
Günümüzde siyasette, akademide, STK’larda v.b. kurumlarda gördüğümüz insanların sahip oldukları bir pozisyona şiddetle sarılıp, oradan ayrılmak istememelerinin nedeni hayatlarının o dönemine kadar tek şerit, tek tel ile gelmiş olmalarıdır.
Eğer onların hayat yolları tek şerit değil de; 5 şeritli bir otoban gibi olsaydı, yol aldıkları şeritte bir sıkışma olduğunda, orada kalmada ısrar etmez, inatlaşmaz, sinyal verip diğer şeritten yolculuklarına keyifle devam ederlerdi.
Ailelerin yanlış rehberliğinde ikinci şeritten mahrum yetiştirilen çocuklar hayatları boyunca tek şeride ya da tek tele ölümüne sarılmak zorunda kalacaklar bu da hem onların hem de toplumun huzur ve mutluluğuna negatif etki edecektir.”
Ailelerimiz şunu unutmasınlar!
Eğitim-öğretim de yazımızın başında da ifade ettiğimiz gibi yeterli ve dengeli beslenme gibidir.
Çocuklarımızı akademik başarının yanında sanat, spor ve gönüllü teşekküllere (STK) yönelik kabiliyetlerine uygun farklı farklı çalışmalara yönlendirerek yeterli ve dengeli eğitilmelerini sağlayalım.
Children with Two Wings with an Adequate and Balanced Education!
Food nourishes the body, while education nourishes the soul (mind/heart).
Just as we must strive to consume every food permitted to us by God for adequate and balanced nutrition while nourishing the body, we must also pay attention to "diversity" in educational activities that nourish the soul, mind, and heart.
The mind and heart, which carry the human spirit, are like the wings of a bird.
Just as the mind desires nourishment through science,
the heart is satisfied with religious/spiritual knowledge.
If you nourish the mind with science and not the heart with religious knowledge, this results in "denial." If you nourish the heart only with religious knowledge and neglect to nourish the mind with science, this results in "blind fanaticism."
The combined education of the mind and heart has been the foremost priority of a "good education" throughout history.
This balance was perfectly established in the Sahn-ı Seman Schools, personally established by Mehmed the Conqueror during the Ottoman Empire's peak.
The main emphasis of the four books that Fatih Sultan Mehmet always carried in his bag (cönk) in war and peace was to train the mind and heart together, ensuring that they flap their wings together like the wings of a bird.
These books were:
Ibn Sina-al-Isharat wa't-Tenbihat = The founding and pinnacle text of the method of observation.
Ghazali-Tahafut-u Felasifa = A strong Ashari critique of the method of observation.
Suhrawardi-Hikmat-i Ishraq = Explains the Ishrakiyya tradition, which proposes combining the observation and theoretical tradition.
Qunawi-Miftah al-Ghayb = The pinnacle text of the greater tradition, which reinterprets the theoretical tradition by focusing on the observation tradition.
These books are available in their original form in the Nur-u Osmaniyya Library.
Based on this, as the 2025-2026 academic year begins, I would like to offer the following advice to parents whose children attend educational institutions:
Music cannot be performed with a single string.
Stringed, keyboard, or hollow instruments have at least five alternative sounds.
A happy and successful life path should be designed like a five-lane highway.
Integrating our children's academic success into the curriculum, along with their talents in arts, sports, and volunteer organizations (NGOs), identified through Montessori methods, is vital for their future happiness.
A five-lane life path is only possible through diverse educational initiatives.
This approach aligns with the Quranic advice, "When you become tired of one task, engage in another" (Al-Inshirah, 94:7-8).
The reason we see people in politics, academia, NGOs, and other institutions today clinging fiercely to their positions and refusing to leave them is that they have been on a single lane, a single wire, until that point in their lives.
If their lives were like a five-lane highway instead of a single lane, they wouldn't insist on staying in one lane when there was a traffic jam, wouldn't be stubborn, and would happily continue their journey in the other.
Children raised under the wrong guidance of their families, deprived of a second lane, will be forced to cling to the single lane or the single wire throughout their lives, and this will negatively impact both their peace and happiness, as well as the peace and happiness of society.
Our families should not forget this!
As we stated at the beginning of this article, education is like adequate and balanced nutrition.
Let's ensure that our children receive adequate and balanced education by directing them to various activities tailored to their talents, such as arts, sports, and volunteer organizations (NGOs), in addition to academic success.