Dr. Cemil Paslı

Giriş Tarihi : 14-09-2026 09:39

85 OKUNMA

Kur’an/Meşru/Makasıd/Anayasa≠Dini Eserler/Şer’i/Vesail/Kanun

Mehmet Görmez’in bir açıklaması ile başlayan ve günlerdir devam eden müzakerelerin hayırlı kapılar açacağını düşünüyorum.

Aslında Mehmet Görmez’in ve benzeri düşüncelere sahip kişilerin izahatları ile Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın 6 yıl önce din şurası toplantısı kapanışında dile getirdiği “güncelleme” talebi örtüşüyor.

Âcizane ben de bu düşünceye katılanlardanım.

İslam dininin hayata yansıması hususunda; makasıt (iman esasları ve diğer farzlar) sabit kalmakla beraber vesail sürekli güncellenmelidir.

İçtihat müessesi bunun için vardır.

Hac için Kabe’yi tavaf, Arafat’ta vakfe ve diğer farz ibadetler makasıd ama oraya nasıl gidileceği vesaildir.

Dün deve ile gidilmiş, bu gün uçak belki yarın ışınlanma…

Maide suresi 3. ayetle ahlak binası 6236 ayeti havi Kur’an-ı Kerim ile tamamlanmıştır.

Peygamberimiz (s.a.v.)’in ahlakını soranlara Hz. Aişe (r.anha)’nin Kur’an’a atıfta bulunması makasıdın/meşruiyetin kaynağı İslam’ın anayasasının 6236 ayetten ibaret olduğu gerçeğini gösterir.

Kuranı Kerim 5 ana esas üzerinde ilkeler belirler.

1.Allah’ın Varlığı, birliği

2.Ahiret hayatı

3.Peygamberlik

4.Adalet

5.İbadet

Bu beş sütün üzerine oturan makasıdının fert ve toplumun hayatına yansıtılmasından işaret olan vesailin Kur’an-ı Kerim’de zikredilen 6236 anayasa maddesine aykırı olmamak şartıyla sürekli güncellenmesi evrensel din iddiası olan İslam’ın zaruri bir özelliği olmalıdır.

Günümüzde vesailin güncellenmesine karşı çıkan “dinde hassas muhakeme-i akliyede zayıf kişiler” in en temel yanılgıları makasıt ile vesaili ayıramayıp vesaili de makasıttan zannetmeleridir.

İslam’a dair sözlenecek her şey meşruluğunu Kur’an- Kerim’den almalıdır.

Kur’an-ı Kerim’i yorumlayan hiçbir eser meşruluğun kaynağı olamaz, onun adına konuşamaz, ona perde olmaz, onun yerine geçemez.

Said Nursi “Kur’an’ın Hakimiyeti Mutlakası” risalesinde meşruiyetin tek kaynağının olması gereken pozisyonunu şu etkili cümlelerle tarif eder:

“Cumhûru, burhandan ziyade, me'hazdeki kudsiyet imtisale sevk eder. Müçtehidînin kitapları vesile gibi, cam gibi Kur'ân'ı göstermeli; yoksa vekil, gölge olmamalı.

Eğer zaruriyat-ı diniyede doğrudan doğruya Kur'ân gösterilseydi, zihin tabiî olarak müşevvik-i imtisal ve mûkız-ı vicdan ve lâzım-ı zâtî olan kudsiyete intikal ederdi. Ve bu sûretle kalbe meleke-i hassasiyet gelerek, imanın ihtaratına karşı asamm kalmazdı.

Demek, şeriat kitapları, birer şeffaf cam mâhiyetinde olmak lâzım gelirken, mürur-u zamanla, mukallitlerin hatâsı yüzünden paslanıp hicap olmuşlardır. Evet bu kitaplar, Kur'ân'a tefsir olmak lâzımken, başlı başına tasnifat hükmüne geçmişlerdir.”

İslam’da “ruhbaniyet=din insanları” grubu yasaklanmış iken (Hadid, 57/27) Hristiyanlık ve Yahudilik’te olduğu gibi sonradan oluşması; başka bir ifade ile geçimini statik bir din anlayışından alan insanlar değişim ve güncellenme çağrıları söz konusu olduğunda çok gürültü yapıyorlar.

Oysa her gün yeni bir işte olan (Rahman, 55/29) Allah kullarının da aktif bir akıl ve uyanık bir kalp ile kâinattaki bu sürekli değişim akışına uygun kulluk etmelerini ister.

Her gün yeni bir iş ile sürekli güncellenen kâinatın şifrelerini bizim için çözen Kur’an-ı Kerim sürekli değişim ve güncellemenin ana taşıyıcısı, mihengi ve temel ölçüsü olmalıdır.

Ülkemizde İslam’ın hayata aktarılması konusunda fert ve toplum bazlı araştırmalar ve istatistikler ilgili herkesin malumudur.

Bir kalem üzerinden değerlendirme yapalım.

Deizmin artışından bahsediliyor.

Gençlerin deizmi tercihleri Kur’an-ı Kerim ve Sahih Hadis’te ifadesi bulan gerçek İslam’a değil; onun yerine geçmiş ve ona gölge olmuş bir sistemi red olarak ta okunabilmelidir.

Bu hususta İslam’ı temsil ettikleri iddiasında olanların yanlışı sürekli başkalarında aramak yerine; ciddi bir özeleştiriye ve “Taif Duası”na ihtiyaçları vardır.

Qur’an / Legitimate / Maqasid (Higher Objectives)Constitution ≠ Religious Texts / Sharia-based / Means / Statutes

I believe that the ongoing negotiations—sparked by a statement from Mehmet Görmez—will open doors to auspicious outcomes.

In fact, the explanations offered by Mehmet Görmez and those who share similar views align with the call for "updating" that our President, Recep Tayyip Erdoğan, voiced six years ago at the closing of the Religious Council meeting.

I, too, humbly subscribe to this view.

Regarding the manifestation of the Islamic faith in daily life: while the *maqasid* (fundamental objectives—such as the articles of faith and other obligatory acts) remain constant, the *wasa'il* (means and methods) must be continuously updated.

The institution of *ijtihad* (independent legal reasoning) exists precisely for this purpose.

For the Hajj pilgrimage, acts such as circumambulating the Kaaba, the *waqfa* (standing) at Arafat, and other obligatory rituals constitute the *maqasid*, whereas the mode of travel to reach them constitutes the *wasa'il*.

In the past, the journey was made by camel; today, it is by plane; perhaps tomorrow, it will be by teleportation...

With the third verse of Surah Al-Ma'idah, the edifice of morality was brought to completion within the Holy Quran, which comprises 6,236 verses.

The fact that Hz. Aisha (may Allah be pleased with her) referred to the Qur’an when asked about the character of our Prophet (peace be upon him) demonstrates that the source of *maqasid* (the higher objectives/legitimacy of the faith) lies in the Qur’an—Islam’s constitution, comprising 6,236 verses.

The Holy Qur’an establishes principles based on six fundamental tenets:

1. The existence and oneness of Allah

2. The Hereafter

3. Prophethood

4. Justice

5. Worship

The continuous updating of the *vesail* (the means or instruments)—which serve to reflect these *maqasid* in the lives of individuals and society—must be an essential characteristic of Islam, a religion that claims universality; provided, of course, that such updates do not conflict with the 6,236 constitutional articles found in the Qur’an.

Today, the fundamental error made by those who oppose the updating of these means—individuals who are sensitive regarding religion but weak in rational reasoning—is their failure to distinguish between *maqasid* (objectives) and *vesail* (means), leading them to mistake the means for the objectives themselves.

Everything said regarding Islam must derive its legitimacy from the Holy Quran.

No work interpreting the Holy Quran can serve as a source of legitimacy, speak on its behalf, act as a veil before it, or take its place.

In his treatise titled "The Absolute Sovereignty of the Quran," Said Nursi describes the position that constitutes the sole source of legitimacy with the following impactful words:

"It is the sanctity of the source—rather than rational demonstration—that moves the masses to compliance. The books of the *mujtahids* (jurists) should reveal the Quran like a medium or a pane of glass; they must not act as a substitute or a shadow.

Had the Quran been presented directly regarding the essentials of the faith, the mind would naturally have grasped that inherent sanctity—which serves to inspire obedience and awaken the conscience. Consequently, the heart would have acquired a faculty of sensitivity, ensuring it did not remain deaf to the promptings of faith."

Thus, while books on Sharia ought to have remained like transparent glass, the passage of time and the errors of mere imitators caused them to rust and become a veil. Indeed, although these books were meant to serve as commentaries on the Qur’an, they came to be regarded as independent, self-contained treatises.

While the concept of a distinct class of "monastics" or a professional clergy is prohibited in Islam (Hadid, 57/27)—unlike in Christianity and Judaism—such a group emerged later; in other words, those who derive their livelihood from a static understanding of religion raise a great outcry whenever calls for change and renewal arise.

Yet Allah—Who is engaged in a new matter every day (Rahman, 55/29)—desires that His servants also practice their devotion in harmony with this constant flow of change in the universe, employing an active intellect and an alert heart.

The Holy Qur’an—which deciphers for us the codes of a universe that is constantly renewing itself through fresh manifestations each day—must serve as the primary vehicle, the touchstone, and the fundamental standard for this continuous change and renewal.

Research and statistics regarding the practice of Islam in our country—at both the individual and societal levels—are well known to all concerned parties.

Let us consider one specific aspect:

There is talk of a rise in deism.

Young people’s preference for deism should also be interpreted not as a rejection of true Islam—as articulated in the Holy Quran and authentic Hadith—but rather as a rejection of the system that has supplanted it and cast a shadow over it.

In this regard, those who claim to represent Islam need to engage in serious self-criticism and offer the "Supplication of Ta'if," rather than constantly seeking to place the blame on others.

ETİKETLER:

NELER SÖYLENDİ?