Vasatlıktan Çıkış Nasıl Olur?

Dr. Cemil Paslı

04-05-2026 12:17

İnsanlar tabiatın bir parçasıdır.

Dolayısıyla insanı anlamak için tabiatı iyi gözlemlemek gerekir.

Karıncalar ve arılar gibi sosyal dokusu güçlü hayvanları incelediğimizde yukarıdan aşağıya, en zekiden geriye, en kabiliyetliden vasata bir hiyerarşi görürüz.

Tarihte kendini gösteren devlet ve milletler bu hiyerarşiyi tesis edebilmiş devlet ve milletlerdir.

Allah’ın insanlar içerisinde bazılarını “üstün yetenekli” yarattığı ve bu konuda bütün milletleri kapsayan bir adalet gözettiği kesindir.

Mesele o “üstün yetenekli” kişilerin etkin ve yetkin yerlerde değerlendirilmeyip değerlendirilmediğidir.

Hangi meslek grubu olursa olsun içinde bulunduğu vasatlığı aşabileceği tek yol kendi sistemini yeniden kurgulamasıdır.

Bir mesleği değerlendirirken asıl mesele o mesleği icra eden üst kesimde; işin künhünü anlayacak "zekâ ve kavrama" yeteneği olan ℅2,5 da olsa (zekât miktarı) bir topluluğun bulunup bulunmadığı meselesidir.

Toplumda ve bir meslekte vasatlığı aşmanın yolu işin başına belirleyici olarak zeki/üstün yetenekli insanları yerleştirmektir.

Sosyolojinin nasıl çalıştığında dair merhum M. Akif şu tespiti yapar:

“Hele sen bir yürü de

Ne koşamlar göreceksin sürüde

Topluma “yürü” diyecek insanlar vasat insanlar değil; “üstün yetenekli” insanlardır.

Hayatın her bir alanında vasatlıktan kurtulmanın tek yolu şudur:

Türkiye'de her bir alan için yılda sadece 50 “özel öğrenci” nin kabul edildiği bir akademi olmalı.

Bu akademiye girmek için çok özel yetenekler belirlenmeli.

Burada eğitim verecek hocalar özel seçilmeli.

Buradan mezun olan öğrenciler özel ücretler, imkânlar ve yetkilerle donatılmalı.

Bunlar toplumda koç mesabesinde olmalı.

Vasat insanlar bu “özel yetenekli” insanlar tarafından sevk ve idare edilmeli.

Eğitim, DİB, İlahiyat v.b. alanlarda yapılan faaliyetler zaman zaman eleştirilmektedir.

Kendi alanım ilahiyat çalışmaları çokça gündeme getirildiği için bahsedeyim.

Dünya ve ahireti birlikte ele almak ve ona göre bir sistem kurmak yüksek bir zekâ, kavrama yeteneği, felsefi birikim ve derin bir tefekkür gerektiriyor.

Siz DİB ve İlahiyatlar için kuracağınız özel akademiye her yıl 50 “üstün yetenekli” öğrenci alın, kısa sürede işin rengi değişir.

Bu özel akademiler her meslek grubu için acilen kurulmalı.

Koçlar bu akademilerden yetiştirilip toplumun önüne konulmalıdır.

Aksi takdirde; bu yoğun vasatlıktan kurtulmamız imkânsızdır.

How to Escape Mediocrity?

Humans are a part of nature.

Therefore, to understand humans, one must observe nature well.

When we examine animals with strong social structures, such as ants and bees, we see a hierarchy from top to bottom, from the most intelligent to the least intelligent, from the most capable to the average.

The states and nations that have distinguished themselves throughout history are those that have been able to establish this hierarchy.

It is certain that God created some people with "superior talent" and that He observes a justice encompassing all nations in this regard.

The issue is whether those "superior talents" are utilized in effective and competent positions.

Regardless of the profession, the only way to overcome its mediocrity is to restructure its own system.

When evaluating a profession, the real issue is whether there is a group, even if only 2.5% (the amount of zakat), within the upper echelons of that profession who possess the "intelligence and comprehension" ability to understand the essence of the job.

The way to overcome mediocrity in society and in a profession is to place intelligent/superior talents at the forefront as decisive figures.

Regarding how sociology works, the late M. Akif made the following observation:

“Just you start walking,

And you’ll see what runners you’ll see in the herd.”

The people who will tell society to “walk” are not mediocre people; they are “exceptionally talented” people.

The only way to escape mediocrity in every area of ​​life is this:

There should be an academy in Türkiye where only 50 “special students” are accepted annually for each field.

Very special talents should be identified to enter this academy.

The teachers who will teach here should be specially selected.

The students graduating from here should be equipped with special salaries, opportunities, and privileges.

They should be like coaches in society.

Mediocre people should be guided and managed by these “exceptionally talented” people.

Activities in fields such as education, the Directorate of Religious Affairs (DİB), and theology are sometimes criticized.

Since my own field, theological studies, is frequently brought up, let me mention it.

Considering both this world and the hereafter together and establishing a system accordingly requires high intelligence, comprehension ability, philosophical knowledge, and deep contemplation.

If you were to admit 50 "exceptionally talented" students each year to the special academy you establish for the DİB and theology faculties, the situation would change rapidly.

These special academies should be urgently established for every professional group.

Coaches should be trained in these academies and presented to society.

Otherwise, it is impossible for us to escape this intense mediocrity.

DİĞER YAZILARI Çiğne/Hazmet/Düşün/Kendini Yeniden Tasarla! 01-01-1970 03:00 İslam’ı Zirveye Taşıyan Âlimler 01-01-1970 03:00 Mikro Asrı Saadet'ten Makro Asrı Saadet’e 01-01-1970 03:00 Değişim/Eğitim Sabır İster 01-01-1970 03:00 Kabil ve Karga 01-01-1970 03:00 Hayırdan Şer, Şerden Hayır Çıkabilir! 01-01-1970 03:00 Cevher-Araz/Sünni-Şii 01-01-1970 03:00 Kalem, İnsanın Dünyada Bıraktığı En Uzun Ve Kalıcı Ayak İzidir 01-01-1970 03:00 Müzebzeb 01-01-1970 03:00 İhtiyarlar Cennete Giremez! 01-01-1970 03:00 Hz. Yusuf Kıssası ve Epstein Cemaati 01-01-1970 03:00 Altın Yumurtlayan Tavuğu Kesmek 01-01-1970 03:00 Deprem Fırsat mı, Tehdit mi? 01-01-1970 03:00 Yürüyün, Durmayın! Durursanız Sırat’tan Düşersiniz. 01-01-1970 03:00 Şehvet-i Kelam ve Kalem İçin Susturucu: Kabak 01-01-1970 03:00 “Kalite” Anlaşılmak İçin “Zaman ve Sabra” İhtiyaç Duyar 01-01-1970 03:00 Hangi Hazine Daha Değerli: Yeraltı mı, Yer Üstü mü? 01-01-1970 03:00 Yol Arkadaşlığında “Hızır Ölçüsü” 01-01-1970 03:00 “Canlı Yayında Konuşur Gibi” Konuşabilmek 01-01-1970 03:00 Meşruiyetin Olmazsa Olmaz 3’lüsü 01-01-1970 03:00 Dinle Neyden/Gönülden 01-01-1970 03:00 Mevlana, Hoca Efendi ve Diğerleri… 01-01-1970 03:00 Okyanus mu, Kuyu mu? 01-01-1970 03:00 Acı mı, Tatlı mı? 01-01-1970 03:00 Kötü Koku Kimden Geliyor? 01-01-1970 03:00 Evde Oturan Erken Ölür 01-01-1970 03:00 Acıya/Musibete Ağlamanın Etkisi 01-01-1970 03:00 Dinin Geleceği 01-01-1970 03:00 Kendi Ekseni (Egosu) Etrafında Dönmenin Usulü 01-01-1970 03:00 Doğa’dan Allah’a… 01-01-1970 03:00 Hiçbir Başarının Bedeli “Şerefimiz” Olmamalı! 01-01-1970 03:00 Sapanlar ve Sapıtanların Ağır Vebali (Nahl, 16/25) 01-01-1970 03:00 En Büyük Engelimiz: Yazamamak 01-01-1970 03:00 Yeterli ve Dengeli Bir Eğitimle İki Kanatlı Çocuklar! 01-01-1970 03:00 Muayeneyi Reddeden Doktor 01-01-1970 03:00 Stresten Nasıl Kurtuluruz? 01-01-1970 03:00 Demokrasi Karanlıkta Ölür 01-01-1970 03:00 Yaşlanmaktan ve Yorgunluktan Hızlı Çıkış 01-01-1970 03:00 Önce İncir/Tin/Tatlı; Sonra Zeytin/Tuzlu (Tin/95/1) 01-01-1970 03:00 Ellerimizle Yaptığımız Altın Kafeslerimiz 01-01-1970 03:00 Yükseköğretim Nasıl “Yüksek” Olur? 01-01-1970 03:00 “Dünya’ya Önce Gelmek/Yaşlılık” Kazanım mıdır? 01-01-1970 03:00 Divriği’yi Görmeden Ölmeyin 01-01-1970 03:00 “Verilen emri” Yerine Getirmek 01-01-1970 03:00 Postmodern Dönemin Müslümanlara Sunduğu Fırsatlar 01-01-1970 03:00 “Babanın Gölgesi” İyi Bir şey mi? 01-01-1970 03:00 “Anadolu Mayası” Sütü Yoğurda Dönüştürmüştür 01-01-1970 03:00 Yurt Dışı Kurbanın Bedeli Ne Kadar Olmalıdır? 01-01-1970 03:00 Erteleme Hastalığı (Procrastination) 01-01-1970 03:00 Oğuz Türkü “İki Ateş” Altında 01-01-1970 03:00 Türkiye Aile Vakfı-TAV (Acil) 01-01-1970 03:00 Kısır Döngü 01-01-1970 03:00 Toprak Olmayı İstemek! 01-01-1970 03:00 Ya 3 T’li (Tespit-Tenkit-Teklif) Konuşun, Ya da Ebediyen Susun! 01-01-1970 03:00 Ölümden Kim/Niçin Korkar? 01-01-1970 03:00 Her Kitabın Anlaşılma Rehberi Tek Bir Kitaptır. 01-01-1970 03:00 Kime Konuşuyoruz/Yazıyoruz? 01-01-1970 03:00 Zaman ve Mekâna Bakışımız 01-01-1970 03:00 İyi Final/Yaşlılık İçin… 01-01-1970 03:00 Milli Birlik ve Beraberliğimizin 5 Kilometre Taşı 01-01-1970 03:00 Neyi Çekiyorsunuz? (Rezonans-Çekim Yasası) 01-01-1970 03:00 Şeytanı Ne Davet Eder? 01-01-1970 03:00 Şanlı Devrimi Duydunuz mu? 01-01-1970 03:00 Aile Yılında Kamu-STK Dengesi (Aile Vakfı Önerisi) 01-01-1970 03:00 Mikrofonla Ezan Okunurken Sağa/Sola Dönülür mü? 01-01-1970 03:00 Yıldız mı, Ay mı, Kara Delik misiniz? 01-01-1970 03:00 Felaketlerin İlk Adımı Suçlunun Masa İlan Edilmesiydi 01-01-1970 03:00 “Üzümün Sapı, Armudun Çöpü, Muzun Kabuğu” Yenir mi? 01-01-1970 03:00 Bizi Kim Daha İyi Yıkar? Su mu, Ateş mi? 01-01-1970 03:00 Kan Bağışı mı? Hacamat mı? 01-01-1970 03:00 Kavgaların Asıl Sebebi Nedir? 01-01-1970 03:00 “Ver Korkuyu” Değil; “Ver Coşkuyu” 01-01-1970 03:00 İman-Hikmet-Gayret-Tevekkül 01-01-1970 03:00 Zıtlıkların Ortasında Vasatı Bulmak 01-01-1970 03:00 Mecelle Pusulası (Altın Formül İçerir) 01-01-1970 03:00 Zahmetten Kaçarak Rahmete Ulaşılabilir mi? 01-01-1970 03:00 Hak Yok Vazife Var; Fert Yok Cemiyet Var. 01-01-1970 03:00 Polimat-Entelektüel 01-01-1970 03:00 Önce Donanım (Hardware) Sonra Yazılım (Software) 01-01-1970 03:00 İbretlik Bir Ölümden Ders Çıkarabilmek (Fetö Gerçeği) 01-01-1970 03:00 Yaşlanma “Süreç Odaklı” Bir Gelişmedir ve Anne Karnından Başlar. 01-01-1970 03:00 Üçü Birleyebilir miyiz? (Türkçülük/İslamcılık/Batıcılık) 01-01-1970 03:00 Beyin-Beyincik-Vicdan=Yasama-Yürütme-Yargı 01-01-1970 03:00 Geçmek mi, Kalmak mı? 01-01-1970 03:00 Metafor (Mesnevi/Kabak Metaforu) 01-01-1970 03:00 İnanç/Düşünce/Ahlak 01-01-1970 03:00 İddialar ve Hırslarımızın Kuşattığı Hayatlarımız 01-01-1970 03:00 Kitap ve Silah Dengesi 01-01-1970 03:00 İsra 36. Ayete Dikkat 01-01-1970 03:00 Göz Bebeğimiz Olan Dostlarımız 01-01-1970 03:00 Öncelikli Kaygılarımız 01-01-1970 03:00 Sevgi-Acı-Hz. İnsan 01-01-1970 03:00 İniş-Çıkış-Konfor 01-01-1970 03:00 Gençliğin Gündemindeki Konulara Dair: Soru/Cevap 01-01-1970 03:00 Süleymanlar Ayakta Ölür. 01-01-1970 03:00 Süleymanlar Ayakta Ölür. 01-01-1970 03:00 Evlilik Yaşı İçin 5 N 1 K 01-01-1970 03:00 İnsan Hayata Nereden Başlamalı? 01-01-1970 03:00 İnsan Neden Alzheimer ve Demans Olur? 01-01-1970 03:00 Sevinince Toprağa, Üzülünce Gökyüzüne Bak! 01-01-1970 03:00 Bir Hikâyeniz Var mı? 01-01-1970 03:00 “En Büyük Sürpriz” Bizi Bekliyor Olabilir mi? 01-01-1970 03:00 Meslek Lisesi mi, Fen/Anadolu Lisesi mi? (Müfredat İçin) 01-01-1970 03:00 Anaokulu mu, Üniversite mi? (Müfredat İçin) 01-01-1970 03:00 Hardal Tanesi 01-01-1970 03:00 Özeleştiri mi/Savunma mı? 01-01-1970 03:00 Siyasette Adalet mi Fayda mı? 01-01-1970 03:00 Yapamadığımız Şeyi Allah’tan İstemek 01-01-1970 03:00 Buen Vivir 01-01-1970 03:00 Başrol de mi Oynuyorsunuz, Yoksa Figüran mısınız? 01-01-1970 03:00 Saygı Duymam Gereken Bu(!) mu? 01-01-1970 03:00 Dünya ve Ahirette Uyuyabilmek ve Uyanabilmek 01-01-1970 03:00 Omurga 01-01-1970 03:00 Aile Neden İlk Düşmandır? 01-01-1970 03:00 Anne/Baba/ÖğretmenAcı Bir Tebessüm 01-01-1970 03:00 Derdinin Devası Sen’sin. 01-01-1970 03:00 Eşyanın Ruhu 01-01-1970 03:00 Alçak Gönüllü 01-01-1970 03:00 Neden Uzakları Yakın, Yakınları Uzak Ettik? 01-01-1970 03:00 En Büyük Fesat Nedir? 01-01-1970 03:00 İkindi Namazı ve Benî Kurayza Yahudileri 01-01-1970 03:00 Kütük Çok Sahibi Yok 01-01-1970 03:00 Fix/Takıntı 01-01-1970 03:00 Siyaset ve Tefekkür 01-01-1970 03:00 Haddini bil, mutlu ol! 01-01-1970 03:00 Korona Döneminin Dijital Çocukları 01-01-1970 03:00 Sessizliğin Gücü (Meryem, 19/10) 01-01-1970 03:00 Çocuğa Sevgi, Gence Güven ve Yaşlıya Saygı 01-01-1970 03:00 M. Şerefeddin Yaltkaya, İslam Mecmuası ve Yeni Türkiye 01-01-1970 03:00 Atları Hazırlayın 01-01-1970 03:00 Pozitiflik, Saf Pozitiflik midir? 01-01-1970 03:00 Gülümseme ve Huzur 01-01-1970 03:00 Kabz ve Bast 01-01-1970 03:00 Duruşu Desteklenmeyen Çocuk Bağımlı Olur. (Montessori Eğitimi) 01-01-1970 03:00 Bağınız Her Daim Açık mı? 01-01-1970 03:00 Nişanlınız Nasıl Güzel Olur? 01-01-1970 03:00 Toprağımız Bol Olacak mı? 01-01-1970 03:00 Helalleşme/Sıfırlama(!?) Mümkün mü? 01-01-1970 03:00 Yalanın Negatif ve Pozitifi 01-01-1970 03:00 Ne Yığdırın, Ne De Bağırtın. 01-01-1970 03:00 Kadife Yumruk (Gerçeğin Gücü) 01-01-1970 03:00 Artırılmış Sanal Hayatın Kurbanları 01-01-1970 03:00 Şeytan Nerede? 01-01-1970 03:00 Peygamber Kıssaları ve Çocuk Eğitimi 01-01-1970 03:00 Çok Zayıflamışsın! 01-01-1970 03:00 Neredesin Hızır? 01-01-1970 03:00 Nakıs/Noksanlık/İmtihan 01-01-1970 03:00 Bağımlılık Nasıl Gelişir? 01-01-1970 03:00 “5” “95”den Büyüktür. (Çocuk Eğitimi) 01-01-1970 03:00 Aile Mahremiyeti ve Nükleer Enerji 01-01-1970 03:00 Talip Olduklarımıza Dikkat! 01-01-1970 03:00 Liderlere “Hüsn-i Hâtime” İçin 5 Tavsiye 01-01-1970 03:00 Seferoğulları, Tellioğulları ve Yeşil Vadi 01-01-1970 03:00 Ubasute 01-01-1970 03:00 İşiniz Zor mu? 01-01-1970 03:00 Hayatın Ritmi 01-01-1970 03:00 Yörünge/Omurga ve Meteor Taşı 01-01-1970 03:00 Niyet-Düşünce-Söylem-Eylem-Amel-Ahlak 01-01-1970 03:00 Her Zaman, Her Şeye Rağmen Kazanmak mı? 01-01-1970 03:00 Faraziye Hayatlar, Şimdi ve Burası 01-01-1970 03:00 Kifayetsiz Muhterisler, Dış Güçler ve Türkiye Yüzyılı 01-01-1970 03:00 Sofradaki Çatal (Vasat-Orta Yol) 01-01-1970 03:00 Hayat; Geriye Doğru …, İleriye Doğru… 01-01-1970 03:00 Ve Yer, Ağırlıklarını (Madenleri, Ölüleri) Dışarı Çıkardığı Zaman 01-01-1970 03:00 Sabır; Boyun Eğmek Değil Mücadele Etmektir. 01-01-1970 03:00 Deprem-Kenetlenme-Kader-Tedbir 01-01-1970 03:00 Köy/Şehir Gerilimi ve Başıboş Köpekler Sorunu 01-01-1970 03:00 Akupunktur-İğnelenme-Eleştiri 01-01-1970 03:00 Üç Farklı Rüzgârın Anaforundaki Ülke’m 01-01-1970 03:00 Mehmet’leri “Fatih” Yapmak İçin… 01-01-1970 03:00 Mevlana, Konevi ve Urmevi’yi Anlamak İçin… 01-01-1970 03:00 Kadın ve Erkek “Eş” Değerdir. 01-01-1970 03:00 “Sema” Bize Ne Anlatır? 01-01-1970 03:00 Kötülük Genini Çıkarabilir miyiz? 01-01-1970 03:00 Kimin Uydusuyuz? 01-01-1970 03:00 Sağlıklı Birey-Mutlu Aile-Huzurlu Toplum 01-01-1970 03:00 Hak ve Hakikat 01-01-1970 03:00 Acı Bir Tebessümle Kayan Yıldızlar 01-01-1970 03:00 Aile ve Gençlik Çalıştayı 01-01-1970 03:00 Öldüren Tamam da Ölen Nasıl Cehennemlik Olur? 01-01-1970 03:00 3O+2D+1Y+BK+ARSP=Gelişim 01-01-1970 03:00 Toprak/Ateş/Su 01-01-1970 03:00 Görünme Şehvetinin Tükettiği Hayatlar 01-01-1970 03:00 Kur’an Tilaveti Nedir, Ne Değildir? 01-01-1970 03:00 Dünya Bizim Neyimiz Olur? 01-01-1970 03:00 Tesettür; Önce Erkeklerin Göz Kapaklarına 01-01-1970 03:00 Boşluk: Şeytan 01-01-1970 03:00 İnsan-Cemaat-Cemiyet 01-01-1970 03:00 Ukde: Oral Fiksasyon 01-01-1970 03:00 Gıll=İmtihan 01-01-1970 03:00 İslam, Değişim ve Dayanışma Oyunları 01-01-1970 03:00 En Ulvi Kaçış Yöntemleri 01-01-1970 03:00 Deha Nedir? 01-01-1970 03:00