Kullukta Kolaya Kaçmak

Dr. Cemil Paslı

03-08-2026 10:25

Sürekli tekrar ediyoruz.

İslam bizden öncelikle; sağlam bir akide, sonrasında yaratılmışların haklarına riayet, en sonunda hukukullaha uymayı istiyor.

Konu iyi anlaşılsın, açalım:

1.Allah’a ve bildirdiği iman esaslarına yüzeysel (taklidi) değil, tahkiki, yarın kesin olacak gibi inanmak.

2.Salihate; ameli salihe (yaratılmışların haklarına riayeti) öncelik vermek.

3.Hasenat (hukukullah-şahsi/bireysel ibadetler) ile salihati desteklemek.

Konuyu misallerle açalım:

Komşu hakkına dikkat etmemek (balkondan sofra altı çırpmamak/gürültü ile rahatsız etmemek/kapıya koyduğu çöple apartman boşluğunu pis kokutmamak),

Trafikte başkasının yol hakkını ihlal etmek ya da hız sınırlarına uymamak,

Çalışanın veya iş yaptırdığı kişinin hakkını zamanında vermemek,

Sosyal medya sağlam olmayan bilgilerle sağa sola saldırmak, hakaret etmemek,

Önceliği olması gereken içkin varlığı eşi, taşkın varlığı çocukları, taştığı varlıklar anne-babası ve dalga dalga açılan sıla-i rahim kapsamındaki kişilere yönelik vazifeleri (velev ki dava peşinde koşuyorum aldatmacasıyla olsun) ihmal etmemek,

Gıybet etmemek, dedikodu yapmamak, iftiradan uzak durmak, dilini hakaretten korumak, hakaret, laf taşımamak….

Salihate (yaratılmışların hakları) dikkati olmayan Müslüman; her an hasenatta (namazda, hacda, umrede, oruçta, teheccüd de olsa) Kâbe’de yatsa kendini kurtaramaz.

Şeytan özellikle iletişim araçlarının gelişmesiyle şovun zirve yaptığı zamanda Müslümanları salihatsiz hasenatla oyalıyor!

Daha çok namaz, daha sık oruç, bol bol umre…

Bunların hepsi çek kesmek gibidir.

Hesapta para (yaratılmışların haklarına dikkat) yoksa karşılıksız çekin cezası cehennemdir.

“Salihatsiz hasenat” ın şeytanın en büyük oyunu olduğuna dair birkaç referansla yazımızı mühürleyelim:

“Gördün mü, o hesap ve ceza gününü yalanlayanı!

İşte o, yetimi itip kakan, yoksula yedirmeyi özendirmeyen kimsedir.

Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki,

Onlar namazlarını ciddiye almazlar.

Onlar (namazlarıyla) gösteriş yaparlar.” (Maun, 107/1-6)

“Yunus der ki ey hoca

Gerekse var bin Hacca

Hepisinden iyice

Bir gönüle girmektir.

Bir kez gönül yıktın ise

Bu kıldığın namaz değil

Yetmiş iki millet dahi

Elin yüzün yumaz değil

Benim dostum gönüller

Gönüller yapmaya geldim.” (Yunus Emre)

“Senin değer vermediğin, bir saman çöpü saydığın yıkık gönül, Arş”tan da üstündür, Kürsî”den de; Levh”den de üstündür, Kalem”den de!..

Harap gönül, Hakk”ın nazargâhıdır, Hakk”ın baktığı, Hakk”ın sığındığı yerdir! Onu yaratan varlık ne de büyüktür, ne de kuvvetlidir!

Kırılmış, iki yüz parça olmuş zavallı bir gönlü yapmak, Cenab-ı Hakk”ın nazarında Hac”dan da, Umreden de değerlidir! (Mevlana Celaleddin Rumi)

Salihati netice vermeyen hasenat işlemekle şeytanın oyununa gelerek kullukta kolaya kaçanlar; ahirette büyük bir sürprizle karşılaşacaklarından emin olsunlar.

Taking the Easy Way Out in Servitude!

We repeat this constantly.

Islam primarily demands from us a sound creed, then respect for the rights of creation, and finally, adherence to the laws of God.

To make the subject clear, let's elaborate:

1. To believe in God and the tenets of faith He has revealed, not superficially (imitatively), but with certainty, as if it will be absolutely certain tomorrow.

2. To prioritize righteous deeds; righteous actions (respect for the rights of creation).

3. To support righteous deeds with good works (acts of worship related to the laws of God).

Let us illustrate the point with examples:

Respecting the rights of neighbors (such as not shaking out tablecloths from the balcony, not causing disturbance with noise, or not fouling the apartment hallway with trash left at the door),

Not violating others' right of way in traffic or adhering to speed limits,

Failing to provide an employee or a hired worker with their due payment on time,

Refraining from lashing out at others or hurling insults on social media based on unverified information,

Not neglecting one's duties toward those closest to them—starting with one's spouse, then children, then parents, and extending in widening circles to relatives (even under the guise of pursuing a "cause"),

Refraining from backbiting, gossiping, and slander; guarding one's tongue against insults and the spreading of malicious gossip...

A Muslim who disregards *salihat* (the rights of created beings) cannot save themselves, even if they spend every moment performing *hasenat* (good deeds)—whether it be prayer, Hajj, Umrah, fasting, or the *Tahajjud* prayer—right there at the Kaaba.

Satan distracts Muslims with *hasenat* devoid of *salihat*—especially in this era where the culture of "putting on a show" has peaked due to the advancement of communication tools!

More prayers, more frequent fasting, abundant Umrah...

All of these are like writing a check.

If there are no funds in the account (i.e., regard for the rights of created beings), the penalty for a bounced check is Hell.

Let us conclude this piece by citing a few references regarding the fact that "*hasenat* without *salihat*" is one of Satan's greatest ruses:

“Have you seen the one who denies the Day of Judgment?

That is the one who repels the orphan and does not urge the feeding of the needy.

Woe to those who pray,

Who are heedless of their prayers,

Who pray only to show off.” (Maun, 107/1-6)

“Yunus says: O scholar,

Even if you go on a thousand Hajj pilgrimages,

Better than all of them

Is to enter a human heart.

If you have broken a heart even once,

The prayer you perform is not true prayer;

Even the seventy-two nations

Cannot wash away that stain.

My friends are hearts;

I came to build hearts.” (Yunus Emre)

“That broken heart—which you deem worthless, regarding it as a mere straw—is superior to the *Arsh* (Divine Throne) and the *Kursi* (Divine Footstool); it is superior to the *Lawh* (Preserved Tablet) and the *Qalam* (Divine Pen)!..

A ruined heart is the abode of the Divine Gaze; it is the place upon which the Truth casts His look and wherein He finds sanctuary! How great and powerful is the Being who created it!

To mend a wretched heart that has been shattered into a hundred pieces is, in the sight of the Almighty, more valuable than the Hajj or the Umrah! (Mevlana Celaleddin Rumi)

Let those who take the easy path in servitude—falling prey to Satan’s game by performing good deeds that fail to yield righteous conduct—rest assured that they will face a massive surprise in the Hereafter.”

 

DİĞER YAZILARI Kaleme Yemin Olsun ki… (Alzheimer/Demans) 01-01-1970 03:00 Ali Özek Hatıratında; II. Abdülhamit, M. K. Atatürk, M. A. Ersoy, H. B. Çantay, Ö. N. Bilmen, Y. Nuri Öztürk v.d. 01-01-1970 03:00 Top Çevirirken; Şeytanın İnananlara Sağ Taraftan Attığı Goller 01-01-1970 03:00 Yüksek Sesle Konuşmak ve Kötü Kokmak Caiz mi? 01-01-1970 03:00 Cevher mi, Cüruf mu, Köpük müyüz? 01-01-1970 03:00 Yardım Değil Destek! 01-01-1970 03:00 Hey Gidi Günler Hey! 01-01-1970 03:00 Beni Seviyorsanız Resulümün (s.a.v.) Ahlakını Kuşanın! (3/31) 01-01-1970 03:00 İki Ayetle İman ve Salih Amel 01-01-1970 03:00 İçimizdeki Putlardan Ne Haber? 01-01-1970 03:00 Bir Eğitimciden Tavsiyeler 01-01-1970 03:00 Çiğne/Hazmet/Düşün/Kendini Yeniden Tasarla! 01-01-1970 03:00 Vasatlıktan Çıkış Nasıl Olur? 01-01-1970 03:00 İslam’ı Zirveye Taşıyan Âlimler 01-01-1970 03:00 Mikro Asrı Saadet'ten Makro Asrı Saadet’e 01-01-1970 03:00 Değişim/Eğitim Sabır İster 01-01-1970 03:00 Kabil ve Karga 01-01-1970 03:00 Hayırdan Şer, Şerden Hayır Çıkabilir! 01-01-1970 03:00 Cevher-Araz/Sünni-Şii 01-01-1970 03:00 Kalem, İnsanın Dünyada Bıraktığı En Uzun Ve Kalıcı Ayak İzidir 01-01-1970 03:00 Müzebzeb 01-01-1970 03:00 İhtiyarlar Cennete Giremez! 01-01-1970 03:00 Hz. Yusuf Kıssası ve Epstein Cemaati 01-01-1970 03:00 Altın Yumurtlayan Tavuğu Kesmek 01-01-1970 03:00 Deprem Fırsat mı, Tehdit mi? 01-01-1970 03:00 Yürüyün, Durmayın! Durursanız Sırat’tan Düşersiniz. 01-01-1970 03:00 Şehvet-i Kelam ve Kalem İçin Susturucu: Kabak 01-01-1970 03:00 “Kalite” Anlaşılmak İçin “Zaman ve Sabra” İhtiyaç Duyar 01-01-1970 03:00 Hangi Hazine Daha Değerli: Yeraltı mı, Yer Üstü mü? 01-01-1970 03:00 Yol Arkadaşlığında “Hızır Ölçüsü” 01-01-1970 03:00 “Canlı Yayında Konuşur Gibi” Konuşabilmek 01-01-1970 03:00 Meşruiyetin Olmazsa Olmaz 3’lüsü 01-01-1970 03:00 Dinle Neyden/Gönülden 01-01-1970 03:00 Mevlana, Hoca Efendi ve Diğerleri… 01-01-1970 03:00 Okyanus mu, Kuyu mu? 01-01-1970 03:00 Acı mı, Tatlı mı? 01-01-1970 03:00 Kötü Koku Kimden Geliyor? 01-01-1970 03:00 Evde Oturan Erken Ölür 01-01-1970 03:00 Acıya/Musibete Ağlamanın Etkisi 01-01-1970 03:00 Dinin Geleceği 01-01-1970 03:00 Kendi Ekseni (Egosu) Etrafında Dönmenin Usulü 01-01-1970 03:00 Doğa’dan Allah’a… 01-01-1970 03:00 Hiçbir Başarının Bedeli “Şerefimiz” Olmamalı! 01-01-1970 03:00 Sapanlar ve Sapıtanların Ağır Vebali (Nahl, 16/25) 01-01-1970 03:00 En Büyük Engelimiz: Yazamamak 01-01-1970 03:00 Yeterli ve Dengeli Bir Eğitimle İki Kanatlı Çocuklar! 01-01-1970 03:00 Muayeneyi Reddeden Doktor 01-01-1970 03:00 Stresten Nasıl Kurtuluruz? 01-01-1970 03:00 Demokrasi Karanlıkta Ölür 01-01-1970 03:00 Yaşlanmaktan ve Yorgunluktan Hızlı Çıkış 01-01-1970 03:00 Önce İncir/Tin/Tatlı; Sonra Zeytin/Tuzlu (Tin/95/1) 01-01-1970 03:00 Ellerimizle Yaptığımız Altın Kafeslerimiz 01-01-1970 03:00 Yükseköğretim Nasıl “Yüksek” Olur? 01-01-1970 03:00 “Dünya’ya Önce Gelmek/Yaşlılık” Kazanım mıdır? 01-01-1970 03:00 Divriği’yi Görmeden Ölmeyin 01-01-1970 03:00 “Verilen emri” Yerine Getirmek 01-01-1970 03:00 Postmodern Dönemin Müslümanlara Sunduğu Fırsatlar 01-01-1970 03:00 “Babanın Gölgesi” İyi Bir şey mi? 01-01-1970 03:00 “Anadolu Mayası” Sütü Yoğurda Dönüştürmüştür 01-01-1970 03:00 Yurt Dışı Kurbanın Bedeli Ne Kadar Olmalıdır? 01-01-1970 03:00 Erteleme Hastalığı (Procrastination) 01-01-1970 03:00 Oğuz Türkü “İki Ateş” Altında 01-01-1970 03:00 Türkiye Aile Vakfı-TAV (Acil) 01-01-1970 03:00 Kısır Döngü 01-01-1970 03:00 Toprak Olmayı İstemek! 01-01-1970 03:00 Ya 3 T’li (Tespit-Tenkit-Teklif) Konuşun, Ya da Ebediyen Susun! 01-01-1970 03:00 Ölümden Kim/Niçin Korkar? 01-01-1970 03:00 Her Kitabın Anlaşılma Rehberi Tek Bir Kitaptır. 01-01-1970 03:00 Kime Konuşuyoruz/Yazıyoruz? 01-01-1970 03:00 Zaman ve Mekâna Bakışımız 01-01-1970 03:00 İyi Final/Yaşlılık İçin… 01-01-1970 03:00 Milli Birlik ve Beraberliğimizin 5 Kilometre Taşı 01-01-1970 03:00 Neyi Çekiyorsunuz? (Rezonans-Çekim Yasası) 01-01-1970 03:00 Şeytanı Ne Davet Eder? 01-01-1970 03:00 Şanlı Devrimi Duydunuz mu? 01-01-1970 03:00 Aile Yılında Kamu-STK Dengesi (Aile Vakfı Önerisi) 01-01-1970 03:00 Mikrofonla Ezan Okunurken Sağa/Sola Dönülür mü? 01-01-1970 03:00 Yıldız mı, Ay mı, Kara Delik misiniz? 01-01-1970 03:00 Felaketlerin İlk Adımı Suçlunun Masa İlan Edilmesiydi 01-01-1970 03:00 “Üzümün Sapı, Armudun Çöpü, Muzun Kabuğu” Yenir mi? 01-01-1970 03:00 Bizi Kim Daha İyi Yıkar? Su mu, Ateş mi? 01-01-1970 03:00 Kan Bağışı mı? Hacamat mı? 01-01-1970 03:00 Kavgaların Asıl Sebebi Nedir? 01-01-1970 03:00 “Ver Korkuyu” Değil; “Ver Coşkuyu” 01-01-1970 03:00 İman-Hikmet-Gayret-Tevekkül 01-01-1970 03:00 Zıtlıkların Ortasında Vasatı Bulmak 01-01-1970 03:00 Mecelle Pusulası (Altın Formül İçerir) 01-01-1970 03:00 Zahmetten Kaçarak Rahmete Ulaşılabilir mi? 01-01-1970 03:00 Hak Yok Vazife Var; Fert Yok Cemiyet Var. 01-01-1970 03:00 Polimat-Entelektüel 01-01-1970 03:00 Önce Donanım (Hardware) Sonra Yazılım (Software) 01-01-1970 03:00 İbretlik Bir Ölümden Ders Çıkarabilmek (Fetö Gerçeği) 01-01-1970 03:00 Yaşlanma “Süreç Odaklı” Bir Gelişmedir ve Anne Karnından Başlar. 01-01-1970 03:00 Üçü Birleyebilir miyiz? (Türkçülük/İslamcılık/Batıcılık) 01-01-1970 03:00 Beyin-Beyincik-Vicdan=Yasama-Yürütme-Yargı 01-01-1970 03:00 Geçmek mi, Kalmak mı? 01-01-1970 03:00 Metafor (Mesnevi/Kabak Metaforu) 01-01-1970 03:00 İnanç/Düşünce/Ahlak 01-01-1970 03:00 İddialar ve Hırslarımızın Kuşattığı Hayatlarımız 01-01-1970 03:00 Kitap ve Silah Dengesi 01-01-1970 03:00 İsra 36. Ayete Dikkat 01-01-1970 03:00 Göz Bebeğimiz Olan Dostlarımız 01-01-1970 03:00 Öncelikli Kaygılarımız 01-01-1970 03:00 Sevgi-Acı-Hz. İnsan 01-01-1970 03:00 İniş-Çıkış-Konfor 01-01-1970 03:00 Gençliğin Gündemindeki Konulara Dair: Soru/Cevap 01-01-1970 03:00 Süleymanlar Ayakta Ölür. 01-01-1970 03:00 Süleymanlar Ayakta Ölür. 01-01-1970 03:00 Evlilik Yaşı İçin 5 N 1 K 01-01-1970 03:00 İnsan Hayata Nereden Başlamalı? 01-01-1970 03:00 İnsan Neden Alzheimer ve Demans Olur? 01-01-1970 03:00 Sevinince Toprağa, Üzülünce Gökyüzüne Bak! 01-01-1970 03:00 Bir Hikâyeniz Var mı? 01-01-1970 03:00 “En Büyük Sürpriz” Bizi Bekliyor Olabilir mi? 01-01-1970 03:00 Meslek Lisesi mi, Fen/Anadolu Lisesi mi? (Müfredat İçin) 01-01-1970 03:00 Anaokulu mu, Üniversite mi? (Müfredat İçin) 01-01-1970 03:00 Hardal Tanesi 01-01-1970 03:00 Özeleştiri mi/Savunma mı? 01-01-1970 03:00 Siyasette Adalet mi Fayda mı? 01-01-1970 03:00 Yapamadığımız Şeyi Allah’tan İstemek 01-01-1970 03:00 Buen Vivir 01-01-1970 03:00 Başrol de mi Oynuyorsunuz, Yoksa Figüran mısınız? 01-01-1970 03:00 Saygı Duymam Gereken Bu(!) mu? 01-01-1970 03:00 Dünya ve Ahirette Uyuyabilmek ve Uyanabilmek 01-01-1970 03:00 Omurga 01-01-1970 03:00 Aile Neden İlk Düşmandır? 01-01-1970 03:00 Anne/Baba/ÖğretmenAcı Bir Tebessüm 01-01-1970 03:00 Derdinin Devası Sen’sin. 01-01-1970 03:00 Eşyanın Ruhu 01-01-1970 03:00 Alçak Gönüllü 01-01-1970 03:00 Neden Uzakları Yakın, Yakınları Uzak Ettik? 01-01-1970 03:00 En Büyük Fesat Nedir? 01-01-1970 03:00 İkindi Namazı ve Benî Kurayza Yahudileri 01-01-1970 03:00 Kütük Çok Sahibi Yok 01-01-1970 03:00 Fix/Takıntı 01-01-1970 03:00 Siyaset ve Tefekkür 01-01-1970 03:00 Haddini bil, mutlu ol! 01-01-1970 03:00 Korona Döneminin Dijital Çocukları 01-01-1970 03:00 Sessizliğin Gücü (Meryem, 19/10) 01-01-1970 03:00 Çocuğa Sevgi, Gence Güven ve Yaşlıya Saygı 01-01-1970 03:00 M. Şerefeddin Yaltkaya, İslam Mecmuası ve Yeni Türkiye 01-01-1970 03:00 Atları Hazırlayın 01-01-1970 03:00 Pozitiflik, Saf Pozitiflik midir? 01-01-1970 03:00 Gülümseme ve Huzur 01-01-1970 03:00 Kabz ve Bast 01-01-1970 03:00 Duruşu Desteklenmeyen Çocuk Bağımlı Olur. (Montessori Eğitimi) 01-01-1970 03:00 Bağınız Her Daim Açık mı? 01-01-1970 03:00 Nişanlınız Nasıl Güzel Olur? 01-01-1970 03:00 Toprağımız Bol Olacak mı? 01-01-1970 03:00 Helalleşme/Sıfırlama(!?) Mümkün mü? 01-01-1970 03:00 Yalanın Negatif ve Pozitifi 01-01-1970 03:00 Ne Yığdırın, Ne De Bağırtın. 01-01-1970 03:00 Kadife Yumruk (Gerçeğin Gücü) 01-01-1970 03:00 Artırılmış Sanal Hayatın Kurbanları 01-01-1970 03:00 Şeytan Nerede? 01-01-1970 03:00 Peygamber Kıssaları ve Çocuk Eğitimi 01-01-1970 03:00 Çok Zayıflamışsın! 01-01-1970 03:00 Neredesin Hızır? 01-01-1970 03:00 Nakıs/Noksanlık/İmtihan 01-01-1970 03:00 Bağımlılık Nasıl Gelişir? 01-01-1970 03:00 “5” “95”den Büyüktür. (Çocuk Eğitimi) 01-01-1970 03:00 Aile Mahremiyeti ve Nükleer Enerji 01-01-1970 03:00 Talip Olduklarımıza Dikkat! 01-01-1970 03:00 Liderlere “Hüsn-i Hâtime” İçin 5 Tavsiye 01-01-1970 03:00 Seferoğulları, Tellioğulları ve Yeşil Vadi 01-01-1970 03:00 Ubasute 01-01-1970 03:00 İşiniz Zor mu? 01-01-1970 03:00 Hayatın Ritmi 01-01-1970 03:00 Yörünge/Omurga ve Meteor Taşı 01-01-1970 03:00 Niyet-Düşünce-Söylem-Eylem-Amel-Ahlak 01-01-1970 03:00 Her Zaman, Her Şeye Rağmen Kazanmak mı? 01-01-1970 03:00 Faraziye Hayatlar, Şimdi ve Burası 01-01-1970 03:00 Kifayetsiz Muhterisler, Dış Güçler ve Türkiye Yüzyılı 01-01-1970 03:00 Sofradaki Çatal (Vasat-Orta Yol) 01-01-1970 03:00 Hayat; Geriye Doğru …, İleriye Doğru… 01-01-1970 03:00 Ve Yer, Ağırlıklarını (Madenleri, Ölüleri) Dışarı Çıkardığı Zaman 01-01-1970 03:00 Sabır; Boyun Eğmek Değil Mücadele Etmektir. 01-01-1970 03:00 Deprem-Kenetlenme-Kader-Tedbir 01-01-1970 03:00 Köy/Şehir Gerilimi ve Başıboş Köpekler Sorunu 01-01-1970 03:00 Akupunktur-İğnelenme-Eleştiri 01-01-1970 03:00 Üç Farklı Rüzgârın Anaforundaki Ülke’m 01-01-1970 03:00 Mehmet’leri “Fatih” Yapmak İçin… 01-01-1970 03:00 Mevlana, Konevi ve Urmevi’yi Anlamak İçin… 01-01-1970 03:00 Kadın ve Erkek “Eş” Değerdir. 01-01-1970 03:00 “Sema” Bize Ne Anlatır? 01-01-1970 03:00 Kötülük Genini Çıkarabilir miyiz? 01-01-1970 03:00 Kimin Uydusuyuz? 01-01-1970 03:00 Sağlıklı Birey-Mutlu Aile-Huzurlu Toplum 01-01-1970 03:00 Hak ve Hakikat 01-01-1970 03:00 Acı Bir Tebessümle Kayan Yıldızlar 01-01-1970 03:00 Aile ve Gençlik Çalıştayı 01-01-1970 03:00 Öldüren Tamam da Ölen Nasıl Cehennemlik Olur? 01-01-1970 03:00 3O+2D+1Y+BK+ARSP=Gelişim 01-01-1970 03:00 Toprak/Ateş/Su 01-01-1970 03:00 Görünme Şehvetinin Tükettiği Hayatlar 01-01-1970 03:00 Kur’an Tilaveti Nedir, Ne Değildir? 01-01-1970 03:00 Dünya Bizim Neyimiz Olur? 01-01-1970 03:00 Tesettür; Önce Erkeklerin Göz Kapaklarına 01-01-1970 03:00 Boşluk: Şeytan 01-01-1970 03:00 İnsan-Cemaat-Cemiyet 01-01-1970 03:00 Ukde: Oral Fiksasyon 01-01-1970 03:00 Gıll=İmtihan 01-01-1970 03:00 İslam, Değişim ve Dayanışma Oyunları 01-01-1970 03:00 En Ulvi Kaçış Yöntemleri 01-01-1970 03:00 Deha Nedir? 01-01-1970 03:00