Hz. Mevlana; Sühreverdi, İbn Sina, İbn Rüşd, Muhyiddin Arabi, Konevi gibi zirve insanların Kur’an ve Sahih Sünnet’ten damıttığı yüksek hakikatleri “Market kitap” dediğimiz kitabı Mesnevi’ye halkın seviyesine indirmeye çalışmıştı.
O büyük zatlar dünyaya imtihan için indirilen insanın üç alandaki gerilimi yöneterek Sırat’ul Müstakim’i muhafaza edeceğini söylemişlerdi:
1.Kuvve-i Akliye: İfratı cerbeze, tefriti gabavet, vasatı hikmet.
Hikmet: Hakkı hak bilip ona uymak, batılı batıl bilip ondan uzak durmak.
2.Kuvve-i Gadabiye: İfratı tehevvür, tefriti cebanet, vasatı şecaat.
Şecaat: Hakkı ve kendini ilgilendiren konularda cesurdur; gerekirse inandığı hakikatler ve hakkı için canını ortaya koyar; kendisini ilgilendirmeyen şeylere karışmaz.
3.Kuvve-i Şeheviyye: İfratı fücur, tefriti humud, vasatı iffet.
İffet: Helaline şehveti vardır, haramla arasına duvar örer.
Hz. Mevlana kuvve-i şeheviyyeyi halkın anlayacağı şekilde istiare/metafor ile Mesnevi 5. Kitabında özetle şöyle anlatmıştır.
Eşeğin cinsel aleti insandaki nefis/şeheviyye olarak tasvir etmiş; onun helal dairesini çizen ve sınırlayan İslam prensiplerini ise “kabak metaforu” ile aktarmıştır.
O metaforda; evdeki halayık/hizmetçi kadın dünyada kulluğu kabul edip efendisi Allah (c.c.)’ın rızası doğrultusunda kabağı/İslam kurallarını benimseyen; ev sahibesi ise cehalet ve şehvetinin gözünü kör etmesinden kabağı/İslam prensiplerini reddeden ve nefsin/şehvetin taleplerinden “sınırsız” istifade etmek isteyen gafil kimsedir.
Sonuç: Biri ölçülü olarak mutlu mesut hayatına devam ederken diğeri nefsine mağlup olarak kan revan içinde kalmıştır.
Öyle ise Mevlana’nın Mesnevi 5. Defterinde anlattığı ve altını çizdiği üzere; kabağa dikkat etmemiz gerekiyor.
Dünyaya ve içindekilere sınırsız ve fazla değer, kesinlikle başımızı yere eğer.
Bu girişten sonra şehvetin en tehlikeli taraflarından birisine; kalemin ve kelamın şehvetine konuyu getirmek istiyorum.
Benim gibi yazıyla uzun süre uğraşanlar bilir; şehvet-i kelâm ve kalem diye bir budalalık türü vardır.
Bir de “nükte yapma, farklı olma, dikkat çekme, kısaca reyting hırsı”.
Yazarlık hayatında elindeki kalemi silah gibi kullanıp, bu iki benlik girdabına düşüp sağa sola acımasızca ateş edenler olur.
Bediüzzaman Said Nursi “ulema reçetesi” dediği Muhakemat kitabının 3. bölümünü “Unsur’ul Belagat” ismiyle kalem ve kelamın ölçülü kullanımına dair usule ayırmış ve calib-i dikkat uyarıyı yapmıştır:
“Lafızperestlik bir hastalıktır; bilinmez ki hastalıktır.”
Kelamcı bir kardeşiniz olarak kelamın ve kalemin şehvetinden korunmak için Hz. Mevlana’nın metaforu ile bizlere tavsiye ettiği kabağı dilinize ve kalemize takın.
Eksozdaki susturucu gibi kabak; kalem ve kelamınıza sınır çizsin, kontrol altına alsın.
Buyrun size bir kelam ve kalem için bir kabak/susturucu/ölçü örneği:
“Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın bir şeyin peşine düşme! (Onunla ilgili kelam etme; konuşma; ona dair kalem kullanma; yazma).
Çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan (o bilgisizce peşine düştüğün/konuştuğun/yazdığın şeyden dünya ve ahirette) sorumlu tutulacaktır.” İsra, 17/36.
A Silencer for the Lustful Word and the Pen: The Gourd
Rumi, along with great figures like Suhrawardi, Ibn Sina, Ibn Rushd, Muhyiddin Arabi, and Konevi, attempted to bring the profound truths distilled from the Quran and authentic Sunnah down to the level of the common people in the Masnavi, a book we call a "market book." These great figures stated that humans, sent to this world for a test, would maintain the Straight Path by managing the tension in three areas:
1. Intellectual Faculty: Excessive cunning, deficient dullness, moderate wisdom.
Wisdom: Recognizing the truth as truth and following it, recognizing falsehood as falsehood and staying away from it.
2. Anger Faculty: Excessive impulsiveness, deficient cowardice, moderate courage. Courage: Being courageous in matters concerning the truth and oneself; if necessary, sacrificing one's life for the truths and justice one believes in; not interfering in matters that do not concern oneself.
3. The Sexual Faculty: Excessive lust leads to debauchery, deficiency leads to apathy, and moderation leads to chastity. Chastity: It has lust for what is lawful, and it builds a wall between itself and what is unlawful.
Rumi, in the fifth book of his Masnavi, summarized the concept of carnal desires in a way that the common people could understand, using metaphors.
He depicted the donkey's sexual organ as the ego/carnal desire in humans, and conveyed the Islamic principles that define and limit its boundaries using the metaphor of a "pumpkin."
In this metaphor, the maid in the house is the one who accepts her servitude in this world and embraces the pumpkin/Islamic rules in accordance with the will of her master, Allah (God); while the mistress of the house is the heedless one whose eyes are blinded by ignorance and lust, rejecting the pumpkin/Islamic principles and seeking to indulge "unlimitedly" in the demands of her ego/lust.
The result: one continues her life happily and contentedly, while the other is defeated by her ego and left in a state of utter depravity.
Therefore, as Mevlana explains and emphasizes in the 5th volume of his Masnavi, we need to be careful. Giving unlimited and excessive value to the world and what is in it will surely bring us to our knees.
Following this introduction, I want to bring up one of the most dangerous aspects of lust: the lust of the pen and the word.
Those who, like me, have spent a long time with writing know that there is a kind of folly called "lust for words and the pen."
And then there's "the desire to be witty, to be different, to attract attention, in short, the ambition for ratings."
In their writing careers, some use their pens like weapons, falling into this vortex of two egos and firing mercilessly in all directions. Bediüzzaman Said Nursi, in the third chapter of his book "Muhakemat," which he called "the prescription of scholars," dedicated it to the method of using the pen and words in a measured way under the title "Unsur'ul Belagat" (The Element of Eloquence), and made a noteworthy warning:
"Labeling is a disease; it is not known that it is a disease."
As a fellow theologian, to protect ourselves from the lust of speech and writing, I advise you to use the metaphor of Rumi, which suggests placing a gourd on your tongue and pen.
Like a muffler on an exhaust pipe, let the gourd set limits and control your pen and speech. Here is an example of a gourd/muffler/measure for speech and writing:
“Do not pursue that of which you have no certain knowledge. (Do not speak about it; do not use your pen to write about it).
For the ear, the eye, and the heart—all of these will be held accountable for it (in this world and the hereafter).” (Isra, 17/36)