(7.Yüzyıldan 13.Yüzyıla)
Geçen haftaki yazımızın başlığı “Mikro Asr-ı Sadetten Makro Asr-ı Saadete (7.Yüzyıldan 13. Yüzyıla) idi.
Yazımızda 7. Yüzyılda Mekke-Medine’de temelleri atılan İslam binasının 13. Yüzyılda en muhteşem haline nasıl kavuştuğunu ya da 7. Yüzyılda tohumları ekilen ürünlerin 13. Yüzyılda nasıl meyveye durduğunu anlatmıştık.
O yazımızda İslam Âlimlerinin müspet ilimlerde de açık ara en zirve eserler ortaya koyduğunu ifade etmiştik.
Bu yazımızda ise; o zirve eserler ve müelliflerine dair biraz daha geniş bilgi vererek konuyu daha anlaşılır kılmaya çalışacağız.
Evrensel bir formata kavuşan Hz. Muhammed (s.a.v.)’in uygulamaları ve O’nun en büyük mucizesi Kur’an-ı Kerim’in çerçevesini çizdiği İslam dini “tüm zaman ve mekânları kuşatacak” şekilde tamamlandı. (Maide, 5/3)
Madde-mana, beden-ruh, mülk-melekût bütün âlemleri saran bir geniş bakış açısı İslam’ın en belirgin özelliğiydi.
Peygamberlerin varisleri olan Müslüman âlimler Kur’an- Kerim ve Sünnet-i Seniyye ile sunulan bütün çekirdekleri özenle ektiler ve onlardan en mükemmel meyveler yetiştirdiler.
İslam’ın Altın Çağı oluşurken İslam âlimleri sadece Kur’an ve Sünnet ile yetinmemişler ulaştıkları coğrafyalardaki bütün dil, din ve kültürden “ilim müminin yitiğidir” anlayışıyla istifade etmekten ve onları yeniden yorumlamaktan geri durmamışlardır.
Özellikle Beytü'l-Hikme’lerle bu etkileşimi “özgün katkı ve yöntemsel çeşitlilik” anlamında kurumsal bir kimliğe dönüştürmeyi başarmışlardır.
Zaten zirve eser olmalarının arkasındaki sır budur.
Dünyadaki mevcut bilgiye ulaşmış ve onu zenginleştirerek ve uyarlayarak bambaşka bir seviyeye çıkarmışlardır.
Kadim eserlerdeki bilgisayar diliyle “kod”, sağlık literatüründe “kök hücre” leri almışlar ortaya yeni ve taze ürünler koymuşlardı.
Bazı isimler ve eserlerinden sadece İslam’ın altın çağına dikkat çekmek için bahsedeceğiz:
Ebû Hanîfe (767): Fıḳhü’l-ekber, Fıḳhü’l-ebsaṭ, Âlim ve’l-müteʿallim ve Risâle
Kindi (801): Dört Düzeyli Akıl, Bilişsel Terapi Öncülü, Müzik Psikolojisi
Belhi (850): Ruhsal Hastalıkların İlk Sınıflandırıcısı
Razi (854): Klinik Gözlem ve Ruhsal Tıp
Ahmed b. Hanbel (855): el-Müsned, Kitâbü’s-Sünne. İʿtiḳādü Ehli’s-sünne
Farabi (872): Mutluluk Teorisi, Sosyoloji, Erdemli Şehir ve Sosyal Psikoloji
İbn Miskeveyh (932): Ahlak Psikolojisi, Karakter Değişimi ve Terbiye
Mâtürîdî (944): Kitab’ut-Tevhid, Tevilat’ul-Kur’an
İhvan-ı Safa (10. yy.): Kolektif Bilgelik ve Gelişim Haritası
İbn Heysem (965): Deneysel Yöntem ve Top-Down Processing
İbn Sina (980): Uçan Adam, İç Duyular, Akıl-Kalp bütünlüğü ve Tıbbi Psikoloji
Bâkıllânî (1013): et-Temhîd, el-İnṣâf, İʿcâzü’l-Ḳurʾân ve el-Beyân
Yusuf Has Hacib (1017): Kutadgu Bilig, Dilin önemi ve Gelişim Psikolojisi
Gazali (1058): Ahlaki Psikoloji, Akıl-Kalp bütünlüğü ve Bilinç Fenomenolojisi
İbn Bacce (1085): Özerk Gelişim ve Toplumsal Uyumsuzlukların çözümü
İbn Tufeyl (1105): Hayy ibn Yakzan, Sezgisel ve Deneyimsel Öğrenme (Bu kitap İslam’ın altın çağında Müslümanların ada olarak tasvir edilen imtihan salonu dünyadaki ideal Âdem (insan) tipolojisidir. Batı tam 6 asır sonra 1719’da Daniel De Foe’nin Robinson Crusoe ile cevap vermeye çalıştığı hatta çirkin bir çakmasını yazdığı efsane eserdir.)
İbn Rüşd (1126): Aristoteles Yorumu ve Akıl Teorisi
Zemahşerî (1144): el-Keşşâf ve el-Mufaṣṣal
Sühreverdi (1154): İşrak Felsefesi, Akıl-Kalp bütünlüğü ve Bilinç Psikolojisi
İbn Arabi (1165): Vahdet-i Vücud ve Bütünleşik Benlik
Ahmed Yesevî (1166): Dîvân-ı Hikmet
Şems-i Tebrizi (1185): İlişkinin Dönüştürücü Gücü, Sezgi ve İşrak Yaklaşımı
Mevlana Celaleddin Rumi (1207): Ayrılık, Anlam ve Dönüşüm, Akıl-Kalp bütünlüğü
Konevi (1207): İbn Arabi Geleneğinin Sistematik Mimarı, Akıl-Kalp bütünlüğü
Hacı Bektaş-ı Veli (1209): Dört Kapı Kırk Makam, İslam’ın Halka indirilişi
İbn Teymiyye (1225): Bulġatü’s-sâġıb ve buġyetü’r-râġıb, et-Tefsîrü’l-kebîr
Yunus Emre (1238): Halk Psikolojisinin Ozanı, İslam’ın halka indirilişi
Sirâcüddîn Urmevî (1283): Leṭâʾifü’l-ḥikme, Meṭâliʿu’l-envâr ve Beyânü’l-ḥaḳ
İbn Haldun (1332): Asabiyet, Sosyoloji, Sosyal Psikoloji ve Meleke
13 asırdaki zirve dünyanın farklı coğrafyalarında farklı zirve devlet, devlet yöneticisi, âlimler, sanat eserleri, üniversite, şifahane, vakıflar, gönüllü kuruluşlar kısaca; bir köşe yazısına sığmayacak sayıda ürün vermiştir.
Hepsine misal olarak devlet Osmanlı, devlet yöneticisi Fatih Sultan Mehmet, üniversite Sahn-ı Seman Medresesi’ni versek kâfidir.
Ancak Sultan Mehmet’i Fatih yapanın savaş ve barışta sürekli cönkünde (çantasında) taşıdığı 4 zirve eser olduğunun altını çizmezsek olmaz.
Sultan Mehmet’i Fatih, Osmanlı’yı cihan devleti, Sahn-ı Seman’ı en iyi üniversite yapan İbn-i Sina’nın el-İşarat ve’t-Tenbihat’ı, Sühreverdi’nin Hikmet’ül- İşrak’ı, Gazali’nin Tehafüt-ü Felasife’si ve Konevi’nin Miftah’ul Gayb isimli eserlerdir.
21. Yüzyılda Müslümanlar olarak dünyaya bir şeyler söyleyeceksek ki; söylememiz din ve tarihimizin bize yüklediği bireysel bir sorumluluktur.
İslam’ın altın çağını çok iyi anlamamız ve o dönemi bu günümüze kaldıraç olarak kullanmamız gerekiyor.
Scholars Who Elevated Islam to its Peak (7th to 13th century)
The title of our article last week was "From Micro-Age of Bliss to Macro-Age of Bliss (7th to 13th Century)."
In that article, we explained how the Islamic edifice, whose foundations were laid in Mecca and Medina in the 7th century, reached its most magnificent form in the 13th century, or how the seeds sown in the 7th century bore fruit in the 13th century.
In that article, we stated that Islamic scholars produced the most outstanding works in positive sciences.
In this article, we will try to make the subject more understandable by providing more detailed information about those peak works and their authors.
The Islamic religion, framed by the practices of Prophet Muhammad (peace be upon him) and his greatest miracle, the Holy Quran, which has taken on a universal format, was completed to encompass all times and places. (Maide, 5/3)
Matter-spirit, body-soul, The broad perspective encompassing all realms—the kingdom of God and the heavens—was the most distinctive feature of Islam. Muslim scholars, as heirs of the prophets, carefully sowed all the seeds presented in the Quran and the Sunnah, and cultivated the most perfect fruits from them.
As the Golden Age of Islam was unfolding, Islamic scholars did not limit themselves to the Quran and Sunnah alone. They utilized and reinterpreted knowledge from all the languages, religions, and cultures of the regions they reached, guided by the principle that "knowledge is the lost treasure of the believer."
They particularly succeeded in transforming this interaction into an institutional identity through the Houses of Wisdom (Bayt al-Hikma), characterized by "original contributions and methodological diversity."
This is, in fact, the secret behind their peak achievements. They accessed existing knowledge in the world and enriched and adapted it, elevating it to a completely different level.
They took the computer language of ancient texts—"code"—and the health literature—"stem cells," and produced new and fresh products. We will mention some names and their works solely to highlight the Golden Age of Islam:
Abu Hanifa (767): Fiqh al-Akbar, Fiqh al-Absat, Alim wa al-Muta'allim and Risala
Kindi (801): Four Levels of Intellect, Precursor to Cognitive Therapy, Psychology of Music
Belhi (850): First Classifier of Mental Illnesses
Razi (854): Clinical Observation and Psychiatry
Ahmed b. Hanbel (855): al-Musnad, Kitab al-Sunnah. I'tiqad Ahl al-Sunnah
Farabi (872): Theory of Happiness, Sociology, Virtuous City and Social Psychology
Ibn Miskawayh (932): Moral Psychology, Character Change and Education
Maturidi (944): Kitab al-Tawhid, Tawilat al-Qur'an
Ikhwan al-Safa (10th century): Collective Wisdom and Development Map
Ibn Haytham (965): Experimental Method and Top-Down Processing
Ibn Sina (980): The Flying Man, Inner Senses, Mind-Heart Unity, and Medical Psychology
Baqillani (1013): al-Tamhid, al-Insaf, I'jaz al-Qur'an, and al-Bayan
Yusuf Has Hajib (1017): Kutadgu Bilig, The Importance of Language, and Developmental Psychology
Ghazali (1058): Moral Psychology, Mind-Heart Unity, and Phenomenology of Consciousness
Ibn Bajjah (1085): Autonomous Development and the Solution of Social Disorders
Ibn Tufayl (1105): Hayy ibn Yaqzan, Intuitive and Experiential Learning (This book is the ideal Adam (human) typology in the world, depicted as an island in the examination hall of Muslims during the golden age of Islam. It is a legendary work that the West tried to answer with, and even wrote an ugly imitation of, in 1719, with Daniel De Foe's Robinson Crusoe, 6 centuries later.)
Ibn Rushd (1126): Aristotle's Commentary and Theory of Reason
Zamakhshari (1144): al-Kashshaf and al-Mufassal
Suhrawardi (1154): Illumination Philosophy, Mind-Heart Unity and Psychology of Consciousness
Ibn Arabi (1165): Unity of Being and Integrated Self
Ahmed Yesevi (1166): Divan-i Hikmet
Shams-i Tabrizi (1185): The Transformative Power of Relationship, Intuition and Illumination Approach
Mevlana Celaleddin Rumi (1207): Separation, Meaning and Transformation, Mind-Heart Unity
Konevi (1207): Systematic Architect of the Ibn Arabi Tradition, Mind-Heart Unity
Hacı Bektaş-ı Veli (1209): Four Gates Forty Stations, The Revelation of Islam to the People
Ibn Taymiyyah (1225): Bulghatu’s-saghib wa bughyat al-raghib, al-Tafsir al-kabir
Yunus Emre (1238): The Poet of Folk Psychology, The Revelation of Islam to the People
Sirâcüddîn Urmevî (1283): Leṭâʾifü’l-ḥikme, Meṭâliʿu’l-envâr ve Beyânü’l-ḥaḳ
Ibn Khaldun (1332): Asabiyyah, Sociology, Social Psychology and Faculties
The peak of the 13th century has produced a vast array of achievements across different parts of the world: states, rulers, scholars, works of art, universities, hospitals, foundations, and volunteer organizations – in short, too many to fit into a single column.
As examples, the Ottoman state, Sultan Mehmed the Conqueror, and the Sahn-ı Seman Madrasa are sufficient.
However, it is crucial to emphasize that what made Sultan Mehmed the Conqueror were the four pivotal works he constantly carried in his briefcase, both in war and peace.
These works—Ibn Sina's al-Isharat wa't-Tanbihat, Suhrawardi's Hikmat al-Ishraq, Ghazali's Tahafut-u Falasifa, and Konevi's Miftah al-Ghayb—are what made Sultan Mehmed the Conqueror, the Ottoman Empire a world power, and Sahn-ı Seman the best university.
If we, as Muslims in the 21st century, are to have something to say to the world, it must be this: It is an individual responsibility imposed upon us by our religion and history to speak out.
We need to understand the golden age of Islam very well and use that period as leverage for our present day.