Düzenleyiciliğini Selçuk Üniversitesi Tarih Bölümü’nden Prof. Dr. Zehra Odabaşı’nın üstlendiği programda konuşmacı olarak yer alan Prof. Dr. Salih Kış, Avlonyalı Ferid Paşa’nın Konya valiliği dönemini, şehre kazandırdığı hizmetleri ve devlet adamlığı anlayışını detaylarıyla anlattı.
Sıradışı Bir Devlet Adamı ve Saha Yönetimi
Vali Avlonyalı Ferid Paşa’nın idari vizyonunu ve makama bakış açısını değerlendiren Prof. Dr. Salih Kış, onun sadece makamında oturan bir yönetici olmadığını, şehri bizzat dolaşarak problemleri yerinde tespit ettiğini vurguladı.
"Bazı devlet adamları vardır; görev yaptıkları makamla değil, geride bıraktıkları eserlerle hatırlanırlar. Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa da Konya'nın tarihine böyle iz bırakan sıra dışı yöneticilerden biridir. Ferid Paşa, Konya'ya geldiğinde yalnızca makamında oturan bir vali değildi. Halkla ilişkileri iyi olduğu için şehri dolaşıyor, sorunları yerinde görüyor, ihtiyaçları tespit ediyor ve çözümün başına geçiyordu. Üstelik onun dönemindeki Konya, bugünkü Konya'dan ibaret değildi; Isparta, Burdur, Aksaray, Nevşehir ve Niğde gibi sancakların da bağlı olduğu son derece geniş bir vilayetin merkeziydi. Ferid Paşa makamı değil, sahayı yönetiyordu. Konya valiliği sırasında gösterdiği büyük başarılar, onu daha sonra Osmanlı Devleti'nin sadrazamlığına taşıdı. O, makamını bir ayrıcalık değil, millete hizmet için verilmiş bir emanet bildi."
Kapsamlı İmar, İhya ve Şehircilik Hamleleri
Ferid Paşa’nın Konya’da hayata geçirdiği imar, eğitim, kültür ve altyapı projelerine değinen Prof. Dr. Salih Kış, yürütülen çalışmaların şehrin geleceğini nasıl şekillendirdiğini dile getirdi.
"Onun için kalkınma, yalnızca bina yapmaktan ibaret değildi. İşin içinde su vardı, sağlık vardı, eğitim, tarım, yol ve sanat vardı. Konya'nın yıllardır süren içme suyu sıkıntısına kalıcı çözüm bulmak için Çayırbağı Suyu'nu şehre getirdi. Bugün sıradan görülebilecek bir çeşmenin arkasında bile, zamanının büyük bir şehircilik meselesini çözmeye çalışan bir devlet aklı vardı. Eğitime büyük önem verdi; fakir ve kimsesiz çocukların meslek sahibi olabilmesi için Hamidiye Sanayi Mektebi'nin kurulmasına öncülük etti. Kültürel mirasa sahip çıkarak Konya'da modern anlamdaki müzeciliğin ilk adımlarından birini attı. Halı ve kilim üretimini geliştirmek için sergiler düzenledi, tarımda modern yöntemleri, hayvancılığı, tohum ıslahını ve sulamayı destekledi. Yolların, köprülerin, hastanelerin ve kamu yapılarının gelişmesine öncülük ederek şehre adeta altın dokunuşlar yaptı."
Eserlerle Yaşayan Devlet Aklı
Konuşmasının son bölümünde iyi yöneticilik anlayışına dikkat çeken Prof. Dr. Kış, Ferid Paşa’nın bıraktığı mirasın günümüze mesajlar taşıdığını ifade etti.
"Bugün onun hikâyesine bakarken kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor: Bir şehri yönetmek, yalnızca koltuğa oturmak mıdır; yoksa o şehrin derdini kendi derdi bilip çözüm üretmek midir? Ferid Paşa'nın Konya'ya bıraktığı en büyük miras belki de taş binalar değil, 'önce sorununu gör, sonra çözüm üret' anlayışıdır. Tarih, iyi yöneticileri unutmaz. Çünkü bazı insanlar görevden ayrılır; bazıları ise şehrin hafızasında yaşamaya devam eder. Gerçek devlet adamlığı, şartlar kolayken yönetmek değil; zor zamanlarda bile taşın altına elini koyup şehre umut olmaktır. Makamlar geçer, unvanlar unutulur; fakat millete bırakılan eser ve hayra dokunan iz, tarihte yaşamaya devam eder."
Çok Yönlü Bir Devlet Adamı ve Sadrazamlık Yılları
Programın soru cevap kısmında söz alan Doç. Dr. Ahmet Hakan Ekmekci, Avlonyalı Ferid Paşa’nın mülki idareciliğinin yanı sıra yüksek bürokrasi ve sadrazamlık dönemindeki icraatlarına değinerek onun devlet adamlığı birikiminin Konya’ya ve Osmanlı Devleti’ne kattığı değerleri şu sözlerle dile getirdi:
"Avlonyalı Ferid Paşa, halkla son derece iç içe, mesaisini sahada geçiren ve günde yaklaşık 16 saat çalışan bir yöneticidir. Kendisi nitelikli bir eğitim almış, altı dil bilen ve Osmanlı entelektüalizmini en iyi temsil eden devlet adamlarımızdan biridir. Konya Valiliği döneminde gece gündüz demeden büyük bir imar gayreti yürütmüştür. Şehrin en kritik meselesi olan su problemini çözmek adına Beyşehir’den su getirilmesini öngören, o dönem Göktünel olarak da anılan Mavi Tünel fikrinin temellerini düşünmüştür. Valilik dönemindeki üstün gayretleri ve zorluklar karşısındaki basireti, dönemin yetkilileri ve Sultan II. Abdülhamid Han tarafından takdirle karşılanmış, neticesinde sadrazamlık makamına getirilmiştir. Sadrazamlığı sürecinde de Konya’ya hizmet etmeyi sürdürmüş; kaynak bularak Konya’da Ziraat Borsası’nın kurulmasını sağlamış, Sanayi Mektebi, Numune Hastanesi ve lise gibi pek çok kalıcı eserin hamisi olmuştur. Suikastlar, Balkanlar’daki kalkışmalar ve uluslararası baskıların yaşandığı son derece çalkantılı bir dönemde soğukkanlı ve dengeli bir politika yürütmüştür. Avlonyalı Ferid Paşa, kısıtlı imkânlara ve büyük zorluklara rağmen Konya’mıza altın dokunuşlar yapmış, ardında derin izler bırakmış müstesna bir şahsiyettir."
Programın sonunda Türkiye Yazarlar Birliği Konya Şube Başkanı Ahmet Köseoğlu ile önceki dönem Konya Milletvekili ve TYB Konya Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi Ahmet Sorgun, değerli paylaşımları ve katkıları sebebiyle Prof. Dr. Salih Kış’a teşekkür ederek katılım beratı ile TYB Konya Şubesi yayınlarını takdim etti. Etkinlik, günün anısına çekilen toplu hatıra fotoğrafı ile sona erdi.
