Hububat Fiyatları ve Dane Kayıpları

Hububat için 2026 yılında uygulanacak fiyatlar Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) 2 Haziran 2026 tarihinde açıklandı. Hububat fiyatlarında çiftçi beklediğini bulamamış görülmekte. Ancak üreticinin kaybettiği diğer bir değer ise hasattaki dane kayıplarıdır. Hububat kayıpları birçok zirai üründe olduğu gibi dört ana başlık altında toplanır. Bunların her biri önemli ve uzun uzun anlatılabilir. Bu yazımda hububat fiyatları yanında kısaca hasat kayıpları hakkında bilgiler vereceğim.

Hububat için 2026 yılında uygulanacak fiyatlar Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından 2 Haziran 2026 tarihinde açıklandı. Tablo 1‘de 2025 ve 2026 yılı için TMO’nun açıklamış olduğu hububat fiyatları ve 2026 yılında 2025 yılına göre % artış oranları verilmiştir.

                                                                                              Tablo 1. 2025 ve 2026 DÖNEMİ TMO’nun HUBUBAT ALIM FİYATLARI

Geçtiğimiz yıla göre 2. grup makarnalık ve 2. grup ekmeklik buğdayda yapılmış olup bu artış oranı yüzde 22,222 ile olarak gerçekleşmiştir. Diğer hububat fiyatlarındaki artış oranları bu oranın altında kalmış olup özellikle arpa fiyatlarına daha az oranda artış yapılmıştır.

Hububat fiyatları açıklandıktan sonra borsalarda hububat alımlarında gerçekleşen fiyatlar önceki haftalara göre düşüşler göstermiştir. Borsalarda buğday fiyatlarında az oranda düşüş görülürken özellikle arpa satışlarında fiyat %4 ile %8 oranında düşüş görülmüştür.

Hububat üreticisinin kullandığı girdilerden bu yetiştirme döneminde gübre, mazot ve diğer girdilerde de en az enflasyon oranının 2-3 katı kadar artışlar görülmüştür. Hububat üreticisi bu yetiştirme döneminde girdilerin bir kısmını geçen yıl ekim döneminde ve bir kısmını da bu günden 2-3 ay önce kullanmıştır. Satacağı hububatın bedelini almadan uzun bir süre önce ödeyen üreticiler girdilerin bedelini bu güne kadar ya ödemiş ya da borçlanmıştır.

TMO tarafından yapılan açıklamada alacağı hububat bedellerini 45 (kırk beş) gün süreyle ödeneceği belirtilmiştir. Maliyetlerin ve enflasyonun her geçen gün yükseldiği göz önüne alınırsa bu açılanan fiyat üreticiler tarafından yeterli görülmemiştir. 

Açıklanan hububat fiyatlarına üreticilerin büyük tepkisine neden olmuş ve bu tepkiler sonunda ödeme öne çekilerek 21. günden itibaren ödeme yapılacağı açıklanmıştır. Bu ödemenin öne çekilmesi az da olsa üretici lehine olumlu bir gelişmedir.

Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan, bu hafta “TBMM Grup Toplantısı'nda ürün fiyatlarına ilişkin yeni bir düzenleme yapılacağını açıkladı. Cumhurbaşkanı, artan girdi maliyetlerine dikkat çekerek, temel destek ve planlama desteği tutarlarının artırılacağını duyurdu. Bu yıl tarımsal üretimde rekor seviyede verim beklendiğini açıklarken, İran krizi nedeniyle yükselen girdi maliyetleri karşısında çiftçi desteklerinin artırılacağını da üreticilere müjde olarak duyurdu.” Ancak üreticiler için müjde olarak belirtilen bu desteklemelerin hangi kalemlerde ve ne kadar olacağı henüz netlik kazanmadı.

Hububat fiyatları açıklanmadan önce üreticilerin beklentisi buğday fiyatının 20-21 TL/Kg ve ödemenin de en geç bir hafta içinde yapılması idi. Açıklanan 45 günlük ödemenin sonra 21 gün sonra başlayacak şeklinde ödemenin yapılacağı uygulamada inşallah daha uzun tutulmaz. İlk günlerdeki ödeme uygulaması üreticiyi TMO’ya veya esnafa yönlendirme bakımından çok önemli görülmektedir. TMO tarafından açıklanan fiyatlar ödemenin uzaması halinde fiyatlarda düşüşe neden olacağından geçen yıldan da borçlu olan çiftçileri daha da zora sokacaktır. Bu durum hububat üreticisini oldukça zorlayacağından üretici ürününü peşin veya kısa vadeli ödemeyle esnafa daha ucuza satmak zorunda kalacaktır.

Dünya piyasasında buğdayın ton fiyatı anlık olarak 213 ile 235 ABD Doları ($/ton) arasında işlem görmektedir. Bu günlerde ki dolar kuruna göre yaklaşık 10-11 TL kadardır.  Dünya piyasasında hububat fiyatları TMO tarafından açıklanan bu rakamlara göre daha düşük, ancak birçok ülkede üreticilere farklı destekler verilmektedir. Her ne kadar açıklamalarda ürüne verilen desteklerle beraber ülkemizde son açıklanan fiyatların da üreticinin istediği seviyede olduğu belirtilse de bütün çiftçiler açıklanan destek kalemlerinden aynı oranda faydalanmamaktadır. Son destek açıklamaları da henüz rakam olarak belirtilmemiştir.

TMO, 1 Ekim 2026 tarihinden itibaren başlayacak olan hububat satışlarını da açıkladı. TMO satış fiyatları; 2. grup makarnalık buğday: 18.500 TL/ton, 2.grup ekmeklik buğday: 18.500 TL/ton ve 2.grup arpa: 14.000 TL/ton olarak bildirmiştir. Bu satış rakamları belki piyasayı regüle etmeye veya daha üstüne çıkmasına engel olabilir. Satış fiyatlarının alım fiyatlarının üzerinde belirlenmesi, TMO'nun piyasayı düzenleyici rolünü sürdürdüğünü ve üreticinin emeğini korumaya yönelik bir politika izlediğini göstermektedir.

Tarımsal üretimin sürdürülebilirliği açısından üreticinin ürün fiyatı ve yapılacak destekler oldukça önemlidir. Bu değerler toplamı yeterli olmalı ki çiftçilerimiz üretimini sürdürebilsin. Üreticinin mağdur edilmemesi ve özellikle suyun yeterli olmadığı ve hububat ekiminin teşvik edildiği Orta Anadolu Bölgesinde daha fazla ekimin yapılmasını ve ekiminin cazip hale getirilmesine neden olacaktır. 

Hububat kayıpları birçok zirai üründe olduğu gibi dört ana başlık altında toplanır. Bunların her biri önemli ve uzun uzun anlatılabilir. Bu yazımda kısaca hasat kayıpları hakkında bilgiler vereceğim. Tarım ürünlerinde kayıplar ekim öncesi, ekim ve yetiştirme süresince, hasat ve hasat sonrası kayıplar altında dört önemli başlık halinde belirtilir. Hasat yaklaşmış iken hasatta dane kayıplarına dikkatinize sunmak istedim.

 Ülkemizde hasat döneminde olabilecek dane kayıplarını en aza indirmek için her ilde İl Tarım ve Orman Müdürlükleri tarafından aktif olarak biçerdöver denetimleri yapılmaktadır. Ekiplerin saha kontrolleri ile dane kayıpların önüne geçilmesi veya en aza indirilmesine çalışılmaktadır. Ancak bu hedefin ne kadar gerçekleştiği tartışılabilir.

Biçerdöverlerle yapılan hasatta tarla, insan ve makine hatalarından kaynaklanan nedenlerle dane kayıpları olmaktadır. Hububatta bu kayıpların “teknik olarak kabul edilebilir azami sınırı %2’dir.” Hasat başlangıcında yapılan kontrollerde bu oran %3’ün üzerine çıkması halinde operatörün uyarılması veya Tarım ve Orman İl Müdürlüğü yetkililerine haber verilmelidir.

Ülkemizde biçerdöverlerin bazıları yeni ve bazıları da daha eski model olduğundan büyük çoğunluğu yaşlıdır. Yeni olan ve bakımlı olan biçerdöverlerde dane kaybı sıfıra yakın iken yeterli bakım yapılmayan ve 15-20 yıllık veya daha yaşlı biçerdöverlerle yapılan hasatta dane kayıpları yüksek olabilir. Bütün alet ve ekipmanlarda olduğu gibi biçerdöverle hasatta dane kaybını azaltmak için biçerdöverin özellikle de yaşlı olanlarının bakım ve kullanımı daha fazla önem taşımaktadır.

Türkiye'de hububat hasadında dane kayıpları; hasat yapılan tarlanın ve hububatın durumu, biçerdöverin kullanım hızı, bakımı ve hasat zamanı (erken veya geç hasat) gibi bazı nedenlerden dolayı kayıp %de olarak %1!den az veya çok olmaktadır.  Yetiştirme süresince emek verip gözümüz gibi baktığımız ürünün bir kısmının hasat sırasında tarlada kalmasını istemediğimize göre biçerken hasat kaybına neden olacak faktörleri ortadan kaldırıp dane kaybını en aza indirmeliyiz. 

Hasat kaybını aza indirmek için neler yapılmalı:

1. Ürünü ekerken hasadı düşünerek tarla doğru ve düzgün hazırlanmalı, engebeli olmamalı,

2. Biçerdöver Operatör Belgesi olmayan biçerdöver sürücüsüne ürün biçtirilmemeli,

3. Hasadı zamanında yaptırılmalı, erken ve geç hasattan kaçınılmalı,

 4-Biçerdövere yüksek hızda hasat yaptırmamalı,

5. Hasat sırasında biçerdöverin deposundaki dane kontrol edilmeli (kırık, kavuzlu ve samanlı dane olup olmadığı kontrol edilmeli),

Özellikle biçerdöver hızı hakkında şu bilgilere uyulmalıdır; hububat hasadında biçerdöverin uygun hızı; ürünün verimine, sap yoğunluğuna, arazi yapısına ve makinenin kapasitesine göre değişmektedir. Genel olarak biçerdöverin bir saatlik hızı; buğday hasadında 4–7 km, arpa hasadında 5–8 km, düşük verimli veya seyrek tarlalarda: 6–9 km, yatık ve yüksek verimli ve sık ekili hububat tarlasında 3–5 km olmalıdır. Hububat hasadında dane kaybı belirli alanda kaybedilen daneler sayılarak hesaplanır. Tarlanın dekara ortalama verimi tahmin edildikten sonra saydığınız danenin yüzde (%) kaçına denk geldiği hesaplanarak bulunur. Dane kaybı normal sınırın üzerinde olması halinde biçerdöver operatörü uyarılmalı gerekirse yetkililere haber verilmelidir. 

Dane kaybı; pratik olarak, hasat sırasında biçerdöverin arkasında 1–2 m²'lik alanda dökülen dane sayısı kontrol edilmeli; kayıp artıyorsa hız düşürülmelidir.

Hububat hasadında dane kaybı biçilen belirli alanda kaybedilen daneler sayılarak hesaplanır. Tarlanın dekara ortalama verimi tahmin edildikten sonra saydığınız danenin yüzde (%) kaçına denk geldiği hesaplanarak bulunur. Dane kaybı normal sınırın üzerinde olması halinde biçerdöver operatörü uyarılmalı gerekirse yetkililere haber verilmelidir. 

Hasat kayıpları ile ilgili yapılan araştırmalarda hasatta ürün kayıplarının her yıl yüz binlerce ton olduğu belirlenmiştir. Bu kayıplar ciddi bir ekonomik değer demektir.

Bin (1000) dekar hububat eken bir işletmenin arazisinde bir dekardan alınan verim 700 kg olursa hasatta %2 kayıp olduğu dikkate alalım. İşletmenin toplam ürün kaybı (14 kg/da x 1000) 14.000 kg ve kaybedilen ürünün parasal değeri (Bir kilogram hububat bedeli 15 TL olarak alınmıştır) 210.000 TL olmaktadır.

Ülke genelinde hububatta kaybın normal değerin (%2) üzerinde olması halinde bile binlerce ton hububat kaybedilmektedir. Örnek olarak 22 milyon ton üretimde normalin üstünde %1 fazla kayıp halinde 220.00 ton (220.000.000 kg buğday demektir. Yukardaki aynı satış bedeli dikkate alınarak kaybın toplam değeri 3.300.000.000 TL etmektedir.

Küçük görülen kayıplarla ürün miktarı ve parasal değeri büyük değerlere ulaşmakta olduğundan hasatta kaybı en aza indirmeliyiz. Elbette sıfıra yakın kayıp olması istenmektedir. Bunun gerçekleşmesi için hasatta kaybı önleyecek tedbirleri almalı ve gerekli biçerdöver bakım ve kontrolleri sıklıkla yapılmalıdır.

Birim alanda yetiştirdiği ürünü kaybetmemesi için çiftçilerimizin tarla hazırlığından itibaren yetiştirme dönemi ve biçim yapan operatörlerin dane kaybını en aza indirecek hususlara dikkat etmelidirler.

Üreticilerimizin hasat kaybının en az olduğu bereketli bir yıl geçirmelerini dilerim.