Advert
YALNIZ ADAMIN KALEMİNDEN
YALNIZ ADAMIN KALEMİNDEN

Uyan Sultan AZİZ Uyan Kan Ağlıyor Bütün Cihan

1876’da Sultan Aziz’i tahttan indirenler çeşitli propagandalarla halkı iknâya çalışmış; ama halk, yaktığı ağıtlarla mazlum padişaha olan sevgisini her zaman dile getirmiştir.

 
Osmanlı Devleti’nde, hayranı olduğu İngiltere gibi meşrutî idare kurmak, yani parlamento yoluyla padişahın salahiyetlerini kısmak isteyen Midhat Paşa, Sultan Aziz tahtta kaldıkça gayesine erişmeyi imkânsız görüyordu. Bu sebeple hemen her biri padişahtan bir şekilde kurtulmak isteyen devlet ricâli ile darbe hususunda anlaştılar. Veliahd Şehzâde Murad Efendi’nin de rızasını aldılar.  
 
Çarşaf kadar fetvâ
 
İngiltere, hilâfet siyasetinden ürktüğü Sultan Aziz’den zaten yüz çevirmişti. Darbecilere destek verdi, hatta el altından darbeyi organize etti. Midhat Paşa, Fetvâ Emini Kara Halil'i konağına çağırıp düzmece bir fetvâ yazmasını istedi. Kara Halil, “Bu hayırlı işe çarşaf kadar fetvâ veririm” diyerek dalkavukluğunu gösterdi. Fetvâyı imzalayan Şeyhülislâm Hasan Hayrullah, birinci şeyhülislâmlığında daha 40 gün dolmadan azledildiği için padişaha garezi vardı. Mir’at-ı Hakikat müellifi Mahmud Celâleddin Paşa, Hayrullah’ı “Mizaca hoş gidecek şekilde taklit yapıp ve masal anlatarak mertebe almış âlim kıyafetinde bir cesur câhil, alçak bir karakter ve âdî işlerle meşhur” diye vasıflandırır.

Sultan Aziz’in tahttan indirilmesine dair fetvanın bugünki dille metni şöyledir: “Müminlerin emiri olan biri, şuuru bozuk ve siyasî işlerden habersiz olsa, devlet malını devlet ve milletin kaldıramayacağı mertebede israf etse, din ve dünya işlerini ihlâl edip bozsa, milletin ülkesini tahrib etse, bundan dolayı tahtta kalması vatan ve millet için zararlı olsa, tahttan indirilmesi lâzım olur mu?” Cevâb: 'Allah bilir ya, olur.' Yazan Hasan Hayrullah Allah onu affetsin.”

Fetvâ, şer’î klişelere göre yazılmıştır; ama müşahhas (somut) hâdiselere uygun değildir. Yani fetvâdaki sebepler, bir halifenin azli için kâfidir. Ama bunların hiçbiri Sultan Abdülaziz hakkında sâbit değildir. 1909’da Sultan Hamid’in tahttan indirilmesi, daha da trajikomik bir fetvâ ile olmuştur. Zaten tarih boyunca Osmanlı padişahlarının tahttan indirilmesinde verilen fetvâların hemen hepsi düzmece sebeplere dayanır. Ama halkı yapılan işin meşru olduğuna ikna edebilmek için fetvâ lâzımdır.
 
Yalandan kim ölmüş!
 
Padişahın şuurunun bozuk olduğu, külliyen yanlıştır. Ancak bu ifade, bir hükümdarı tahttan indirmek için tek başına kâfi ve kimsenin itiraz edemeyeceği bir sebep olduğundan, her zaman öne sürülür. Sultan Aziz’in horoz döğüştürüp, galip gelene nişan taktığı, Jön Türklerin ileri gelenlerinden Ali Suavi’nin uydurmasıdır; İsviçre’de yazdığı makalelerde geçer.

“Siyasî işlerden habersiz” sözüne de kimse inanmaz. Sultan Aziz de siyasî işlerden habersiz ise, onu hal’ edenler hiçbir şeyden haberdar değildir. Padişah, zamanının iç ve dış siyasetini gayet iyi bilirdi. Bir Avrupa seyahatiyle, Osmanlı aleyhindeki amme efkârını düzeltmeye muvaffak olmuştur. Hilâfet siyasetiyle, Güney Afrika’dan Çin’e kadar Müslümanlara sahip çıkması, ona haklı bir itibar kazandırmış; ama başta İngiltere olmak üzere emperyalistleri endişelendirmiştir.

Midhat Paşa, sonradan padişahın hal’i ve katlinden mahkûm olup da sürgüne gittiği Tâif’te kaleme aldığı hatıralarında, Sultan Aziz’i, “akıllı ve uyanık; devletin iyiliğini isteyen yüksek gayretli; devlet ve memleketin iyi idaresinin kanun ve nizâm ile olmak lâzım geldiğini herkesden ziyade bilen” bir zât olarak vasıflandırır. Padişahın, tahttan indirildikten sonra, yerine geçen yeğenine hitaben yazdığı tezkere, uğradığı felâketlere rağmen, metânetini kaybetmeyen, yüksek bir akıl ve zekâ sahibi zât olduğunun en açık delilidir. 
 
Merhametten maraz doğar
 
Padişahın, siyasî bir hatası varsa, o da aşırı merhametli oluşudur. ‘Müfsid İmam’ ve ‘Şerrullah’ diye tanınan hünkâr imamı Hayrullah Efendi’yi şeyhülislâm yapması, bundandır. Hayrullah, verdiği fetvâyla, kendisini bu makama getiren kimseye “minnetini” ödemiştir.

Padişahın, israfla ithamı da, doğru değildir. Evet, Rusya ve diğer dış tehditlere karşı, dünyanın en güçlü ikinci donanmasını meydana getirmesi, çok büyük masraflara sebebiyet vermiştir. Ancak hazine, mülk ve milletin iyiliği için vardır ve bunu mahalline sarf etmek israf değildir ve hükümdara ait bir salahiyettir. Sultan Aziz, Taşlık’ta yaptırdığı câmiin inşaatını bile, lüzumsuzluğu hakkında şayia çıkınca durdurmuştur. Kendisinden önceki devirde vuku bulan Kırım Harbi’nin masraflarını ödemiş; ama Suriye, Girit, Hersek ve Bulgaristan isyanları, büyük masraf kapısı açmıştır. Çırağan Sarayı’nın inşaına kendisinden önce başlanmıştı. Üstelik bu, Osmanlı İmparatorluğu’nun hükümdarı için gayet lüzumlu bir iştir. Saray yapmak, hazineye zarar vermez; zira masrafı, millî servet içinde kalır. Sultan Aziz’in yerine geçen Sultan V. Murad, hastalanıp tahttan indirildiğinde, 1 milyon lira borcu vardı. Kendisini tahta çıkaran Jön Türkler, buna israf demediği gibi, bu borcu da sonraki padişah Sultan Abdülhamid ödedi.
 
Ancak darbeciler için elbette gerçeklere ihtiyaç yoktur. Darbenin kanunu olmaz. Askerleri, Sultan Aziz’i kaçırmak isteyen Ruslara karşı korumak üzere götürüldüklerine inandırıp sarayı sardıkları gibi; halkı da Sultan Aziz’in tahttan indirilmeyi hak ettiğine inandırmak istediler. Ama öyle olmadı. Halk, “Uyan Sultan Aziz uyan/Kan ağlıyor bütün cihan” diyerek yaktığı ağıtla, mazlum padişaha olan sevgisini her zaman terennüm etti. Düzme fetvâda söylenenlerin aksine, Sultan Aziz, halk tarafından en çok sevilen padişahlardan biri olmuştur.

Fetva denilen bu vesikanın diğer tutarsızlıklarına ve işin hazin sonuna bir başka yazıda temas ederiz inşallah...
     
 

Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci

NELER SÖYLENDİ?
@
YALNIZ ADAMIN KALEMİNDEN

YALNIZ ADAMIN KALEMİNDEN

DİĞER YAZILARI Üstad Seyit Küçükbezirci’nin Ardından 12-12-2018 02:12 BOZKIRIN ORTASINDA KÖYÜMDE BİR ÖĞRETMEN 04-11-2018 10:15 Yerel Basın bu kadar Hor Görülmemeli 10-10-2018 13:58 Bu Gün Malazgirt Ruhuna çok İhtiyacımız var 25-08-2018 21:34 Okudukça Cahil Olduğumun Tecrübesini Edindim 21-07-2018 18:52 Yüreğine Sağlık Celil Çalış 30-06-2018 21:17 Bay memet 12-06-2018 22:29 Bir başkadır benim memleketim 04-06-2018 17:44 Hoş görülü ve Güler Yüzlü Olmak Ne Güzel 20-05-2018 15:46 HIDIRELLEZ 07-05-2018 21:50 Bir tarım Fuarı daha Geleceğe ümitlerle sona erdi 25-03-2018 23:17 Neden Bu kadar duyarsız olduk 13-02-2018 01:01 Orada Yaşayanların Çoğu Kıymetini Bilmiyor. 12-01-2018 09:49 Herkes Adam Olamıyor Maalesef 19-12-2017 23:52 Şeb-i Arus, Düğün Gecesi 10-12-2017 17:06 Bizim Zamanımızdaki Gençlik 05-11-2017 18:34 Türkiye Cumhuriyeti'nin 94.cü Yaşı Kutlu Olsun 28-10-2017 01:07 Makamlar geçici Bir Heves Önce insan olmak lazım 20-09-2017 01:07 Ağzı Olan Konuşuyor. 04-09-2017 09:28 Arkanda binlerce Kişiyi Öksüz Bıraktın Koca Reis 19-08-2017 22:41 Makamın Ne Olursa Olsun Sende İnsansın Badem Gözlü 05-08-2017 08:35 Var Olanı Gönülden Paylaşmak 11-07-2017 23:02 Dünyalık Peşinde sahte sakallı dedeler 29-06-2017 21:02 Bayramınız Kutlu Olsun 24-06-2017 22:13 Ben Menfaat Dostluğunda Yokum 31-05-2017 14:24 Biz İnsanlar Ne Edersek Kendimize Ederiz 08-05-2017 22:31 DÜRZİ ŞEYH BOZUNTUSU 09-04-2017 19:11 Keneler Kendisini Çok İyi Bilir. 27-03-2017 20:04 Huysuz Kadına Sabır 13-03-2017 21:30 Tasavvufta İnsanlık ve Benlik 26-02-2017 15:48 HZ. Mevlana Celaleddin Rumi'nin Devlet Anlayışı 15-02-2017 23:45 MAKAMLAR GEÇİCİDİR SEN KENDİN OL YETER. 30-01-2017 12:56 SON SÖZ MİLLETİN OLACAK 23-01-2017 20:12 Bu Vatanın Sana İhtiyacı Var Bilge Lider Devlet Bahçeli 11-01-2017 00:07 TERÖR VE TÜRKİYE 01-01-2017 18:55 Hz. Mevlana'yı Anlayabildik mi? Yada Anlatabilmek 18-12-2016 21:07 İnsanım Demekle İnsan Olunmuyor 05-12-2016 22:37 Bir Süre Saklanmakla Kurtuldum mu Zannettin? 25-11-2016 21:48 PİYASALARDA NELER OLUYOR. 19-11-2016 21:57 Türkiye ve Donald Tuump'lu ABD 10-11-2016 22:06 Uyan Sultan AZİZ Uyan Kan Ağlıyor Bütün Cihan 03-11-2016 18:24 BAŞKANLIK SİSTEM İLE ÖZÜMÜZE DÖNELİM 22-10-2016 01:44 Sizin Hiç Çok Bilmiş Arkadaşınız Oldu mu? 05-10-2016 23:23 EĞİTİMCİNİN İŞGAL ETTİĞİN MAKAMIN HAKKI O DEĞİL. 11-09-2016 01:19 TÜRKİYE ‘de Siyasi Yapı nereye gidiyor? 27-08-2016 23:18 Bırakın Herkes Kendi Değerinde Kalsın 21-08-2016 15:53 YENİ ADI YILDIZ OLSUN 10-08-2016 13:28 MAKAM HIRSINA KAPILIP İHANET ETMEYİN 30-07-2016 16:02 Bilgeliğin Stratejik Derinliği 26-06-2016 12:31 CANLAR CAN DOSTLAR AKLIN YOLU BİRDİR. 19-06-2016 00:53 Dinimiz Neden Oruç'u Emretti ? 06-06-2016 18:54 İnsanlık ve Dost Deyince Gönlümden Geçenler 23-05-2016 15:49 BU GECE ‘’BERAT’’ ETTİĞİMİZ GECE OLUR İNŞALLAH 20-05-2016 19:28 MAKAM İNSANI KİBİR SAHİBİ YAPIYORSA EĞER ? 01-05-2016 21:08 Gazetecinin Günlüğü 27-04-2016 13:12 DOST DEDİĞİN ADAM GİBİ ADAM OLMALI 22-04-2016 17:32 Gazetecilik Mesleğinde Adab-ı Muaşeret 31-03-2016 11:30 MEMLEKET DE HUZUR ARAMAYIN 21-03-2016 09:22 Makamınızı Mazlumları Ezmek İçin Kullanmayın 28-02-2016 20:06 GÖNÜL DOSTUNUN NASİHATİ 14-02-2016 15:19 Makamın azdırdığı insanlar 04-02-2016 15:24 ATANMIŞ MAKAM SAHİPLERİ 18-01-2016 16:08 MEMLEKETİN EĞİTİMCİLERİ VE YAZARLARI 02-01-2016 11:55 HER ŞEYİN ÖZÜ GÜVEN VE SEVGİDİR 16-12-2015 01:55 MEDYA AYNA OLARAK GERÇEKLERİ YANSITIYOR MU? 30-11-2015 11:57 İNSANLIK MI, MAKAM VE MEVKİ Mİ? 15-11-2015 20:37 Kimse Genç Neslimiz Üzerinden Hesap Yapmaya Kalkmasın! 01-11-2015 12:22 ÖZ GÜVEN VEYA KENDİN OLABİLMEK 22-10-2015 15:57 DOĞRUYU GÖRMEDEN KARAR VERMEK ! 10-10-2015 13:52 DUR DEMENİN ZAMANI GELMEDİ Mİ? 03-10-2015 14:59 HER ŞEYİ ALLAH RIZASI İÇİN YAPMALI 28-09-2015 11:07 DOSTLUĞUMUZ SOHBET VE MUHABBET ÜZERİNEDİR. 14-09-2015 16:53 OY ARTIRMAK İÇİN OYNANAN OYUNLAR. 01-09-2015 17:58 SANAL ALEMDE SİYASET VE PKK’NIN ALGI OPERASYONU 25-08-2015 19:19 NEDEN KUL HAKKI ÇOK AĞIR BİLİR MİSİN? 17-08-2015 12:48 MUHTEREM OLABİLMEK DEĞİL MUHTEREM KALABİLMEK 10-08-2015 21:37 KAÇINILMAZ GERÇEKLER, KORKU VE YALAN 31-07-2015 12:31 KALP GÖZÜ İLE BAKMAK 12-07-2015 13:24 HER GÖZ GÖRMEZ 07-02-2015 11:03 AMAN DİKKAT! 25-01-2015 19:26 GÖZ ÖNÜNDE OLANLAR 06-01-2015 12:28 BENDEN SÖYLEMESİ 2 18-12-2014 14:57 BENDEN SÖYLEMESİ 11-12-2014 15:19
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  •   Takım P O
  • 1 Alanyaspor 14 7
  • 2 Sivasspor 12 7
  • 3 Trabzonspor 12 7
  • 4 Konyaspor 12 7
  • 5 Fenerbahçe 11 7
  • 6 İstanbul Başakşehir 11 7
  • 7 Antalyaspor 11 7
  • 8 Gaziantep FK 11 7
  • 9 Yeni Malatyaspor 10 7
  • 10 Galatasaray 10 7
  • 11 Göztepe 9 7
  • 12 Beşiktaş 8 7
  • 13 Denizlispor 8 7
  • 14 Çaykur Rizespor 8 7
  • 15 MKE Ankaragücü 8 7
  • 16 Kasımpaşa 7 7
  • 17 Gençlerbirliği 3 7
  • 18 Kayserispor 3 7
HAVA DURUMU
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA