DOLAR 0,0000
EURO 0,0000
STERLIN 0,0000
ALTIN 000,00
BİST 00.000
Advert
CEMİL PASLI
CEMİL PASLI
Giriş Tarihi : 26-07-2021 12:42

İbn Haldun’un Gözüyle Tasavvuf

İbn Haldun’un düşüncesinin merkezinde Mukaddime’de ortaya koyduğu “umran ilmi” vardır.

Sosyolojik bakışının yanında bir tarih felsefecisi olarak İbn Haldun’a göre tarihin, zahiri ve batıni ya da suri ve hakiki (zati-arazi) olmak üzere iki yönü vardır: Zahiri yönüyle tarih havadis aleminde cereyan eden olayların naklinden ibaret olan bir ilimdir. Batıni yönüyle tarih ise oluş ve bozuluş aleminde ortaya çıkan tarihi toplumsal olayları var ve mümkün kılan esasları söz konusu etmektedir. Bu yönüyle batıni tarih umran ilmine tekabül eder ki siyasi, sosyal ve ekonomik hadiselerin metafiziksel esaslarını açıklamayı kendine konu edinir.

İbn haldun’un siyaset felsefesi de umranda ortaya çıkan hallerin tedbirine matuftur. Bu tedbirin iki ayağı vardır:

Akli siyaset ve şer’i siyaset.

Akli siyaset insan ve toplumun dünyevi menfaatlerini temin ederken, şer’i siyaset hem dünyevi hem de uhrevi fayda ve saadete vesile olur. Şer’i siyaset ve tedbirlerin ilkelerini Peygamberleri vasıtasıyla bizzat Allah tesis eder. Hz. Peygamber’in “cevamiu’l-kelam” olması dünyevi ve uhrevi faydaları birlikte dile getirmesinden dolayıdır. Yani zahir-batın, madde-ruh, dünya ahiret birlikte zikredilmekte; iki alemin de saadet ilkeleri ortaya konulmaktadır.

İbn Haldun umran felsefesi gereği ve politik neticelerinden hareketle Mukaddime’de tasavvuf ilmine sınırlar belirleyerek bie resim ortaya koyar. Zamanındaki ilimleri ikiye ayırır:

1.Akli ilimler: Hikemi ve felsefi ilimler. İnsan fikrinin tabiatı ile bu ilimlere vakıf olur.

2.Nakli ve şer’i ilimler: Bunların tümü kitap ve Peygamberlerden gelen haberlere dayanır.

Şer’i ilimlerde ikiye ayrılır:

  1. İtikada taalluk eden hükümlerle kelam ilmi ilgilenir
  2. Amellere taalluk eden hükümler ise zahiri ve batıni amellerle ilgili hükümler şeklinde ikiye ayrılır. İlkiyle fıkıh, ikincisiyle tasavvuf ilgilenir.

Bu anlamda tasavvuf; fıkh-ı batın olup gayesi, nefsin tezkiyesi, kalbin saflaştırılması, batıni amellere dayanarak ahlakın kemale erdirilmesidir. Böylelikle gerçek saadet kazanılacaktır. Tasaavufun bu gayeye binaen ortaya çıkmasının sebebi tarihi-toplumsal gelişmenin neticesidir. Bu itibarla ilk dönem tasavvufu İslam toplumlarında dünyevileşme eğilimlerine tepki olarak manevi ve uhrevi olana yönelişi temsil eder.

İbn Haldun tasavvufu sonradan çıkan şer’i ilimler arasında değerlendirir. Kelam tarihinde olduğu gibi tasavvuf tarihini de mütekaddimin (ilk sufiler) ve müteaahhirin (muhakkik sofiler ya da felsefi tasavvuf) olarak ikiye ayrırır. Mütekaddimin söz konusu olduğunda Kuşeyri-Muhasibi çizgisi ve o çizgide devam eden İbn Arabi ve iki dönem arasında berzah olarak gördüğü Gazzali’den söz eder.

Tasavvuf tarifi Muhasibi ve Kuşeyri çizgisindedir: İbadet üzerinde önemle durmak, masivadan alakayı kesip tamamıyla Allah’a yönelmek, dünyanın zinetlerinden yüz çevirmek, halk çoğunluğunun yöneldiği maddi lezzet, mal, mevki hususunda zahit olmak, halktan ayrılarak ibadet için halvete çekilmektir.

Mutasavvıfların genellikle dört konuda konuştuklarını ifade eder:

1.Mücahedeler ve ondan hasıl olan manevi ve ruhi zevk ve vecd halleri ve işlenen ameller hakkında nefs muhasebesi (mütekaddimin dönem)

2.Rabbani sıfatlar, arş, kürsi, melekler, vahiy, nübüvvet, ruh, görünen görünmeyen bütün varlıkların hakikatleri mucidinden sudur etmeleri itibariyle ekvanın tertibi ve tekevvünü gibi gayb aleminden idrak edilen hakikat ve keşf üzerinde konuşmak(müteahhirin dönem)

3.Türlü türlü kerametlerle alemlerde vaki olan tasarruflar üzerinde konuşmak (mütekaddimin dönem)

4.Önde gelen sufilerden zuhur eden ve zahir itibariyle şer’i ahkama muhalif olduğu intibaını ve vehmini veren şatahat tabir edilen, zahiri müşkil olan, bir kısmı te’vile tabi tutulan lafızlar üzerinde konuşmak (müteahhirin dönem)

İbn Haldun, tasavvuf hakkında konuştuğu bu konuların birinci ve üçüncüsünü benimserken, ikincisini reddeder.

Müteahhirin mutasavvıflarda gelişen beş hususu da eleştirir:

1.Şii ve sufi grupların paylaştığı velayet teorisinin sonuçlarından olan Mehdi inancını eleştirir. İbn Haldun’a göre Mehdi inancının “dini” temelleri yoktur ve tamamıyla politik bir amaç gütmektedir.

2.Külli akılların teşahhus etmiş hali olan kutbun ve diğer ricali-gaybın varlığını inkar etmektedir. Yaşayan bir şeyhe bağlanmayı Şifaü’s-Sail’de sorun edinse de, mutlak anlamda kutb olan Hz. Peygamber’in vekilleri olan gayb erenlerinin siyasi-sosyal seviyedeki faaliyetlerinin mülk nizamına tehdit içereceğinden tehlikeli addetmektedir.

3. İbn Arabi’nin vahdet’ül-vücut, İbn Seb’in vahdet-i mutlaka gibi geç dönem sufilerinin bireysel ve topluma katarılamaz gördüğü düşüncelerini eleştirir.

4. Büyü, kehanet, ilm-i esrarı huruf, ilm-i nücum ve sihir gibi konularda kabiliyet sahibi mutasavvıflar riyazetle tahsilde bulunabilir; ancak bu türden bilgilerle siyasi-sosyal seviyede tasarrufta bulunmanın toplumsal kargaşaya yol açacağı uyarısını yapar.

5.İbn Haldun'un tasavvufa yönelttiği en önemli tenkit; ahlaki ve dini bilinci yerinde bir hayat tarzından kişiyi uzaklaştıran tehlikeli zahitliktir. Bu zahitlik türü, siyasi ve sosyo-ekonomik yapıyı bozmaya açıktır.

Mutlak anlamda keşf, ölümden sonra ahirette vaki olacaktır. Bunu dünya hayatında istemek bu yolda mücahede yapmak Kur’an ve sünnette varsa da, sonradan atılan teferruat ve bid’at nev’inden olan ruhbanlık (rehbaniyyet) tavrıdır. Bu tavırdan sakınılması gerekir. İnsan yaratılışı itibariyle sosyal bir varlık olup, İslam’da cemaati, toplumu, toplum içinde erdemli bir hayatı emreder.

Kısaca; İbn Haldun tasavvufu siyasi-toplumsal bir olgu olarak algılayıp beşeri umranda tasavvufu zühd ahlakıyla sınırlarken, sufiler tasavvuf ilmini gerek toplumsal seviyede gerek gaybi düzeyde hadiselerin idraki için ilahi ilimden kendilerine verilen hakikatlere dair bilgilerin bütününü oluşturan bir disiplin şeklinde tanımlarlar. Buna göre fert ve toplum züht ahlakından(tahalluk) hakikatler idrakine(tahkik/tahakkuk) geçilir. Hakikatlerin idraki aynı zamanda tarihi-toplumsal ve siyasi düzlemdeki olayların oluş keyfiyetlerine de ışık tutacaktır.

(Yazının hazırlanmasında Dr. Semih Ceylan’ın “İbn Haldun’un Sufilere ve Tasavvufa Bakışı: Umranda Tasavvuf İlmi” başlıklı makalesinden istifade edilmiştir.)

NELER SÖYLENDİ?
@
CEMİL PASLI

CEMİL PASLI

DİĞER YAZILARI Ağır ağır çıkacaksın bu merdivenlerden; bazen de ağır ağır inmeyi bileceksin! 27-09-2021 12:17 Küçük adımlar; büyük sonuçlar/ Small steps; great results. 21-09-2021 19:16 Kültür/İrfan/Umran&Culture/Irfan/Omran 13-09-2021 14:11 Fetva, DİB, iletişim, algı ve halkla ilişkiler/Fatwa, DIB, communication, perception and public relations. 07-09-2021 12:12 Kafesteki Papağanlara Dikkat! / Beware of the Parrots in the Cage! 31-08-2021 10:13 Mussolini çok konuşuyor Taranta-Babu! / Mussolini talks too much Taranta-Babu! 23-08-2021 10:03 Gençlik. Deizm, ateizm, agnostisizm, fideizm…/ Youth. Deism, atheism, agnosticism, fideism… 16-08-2021 09:30 Mayacı şehir: Tokat; kurucu şehir: Amasya 09-08-2021 08:54 Sürekli gelişme nasıl sağlanır? 02-08-2021 15:12 İbn Haldun’un Gözüyle Tasavvuf 26-07-2021 12:42 Adalet, Parlamento ve Protestanlık. 12-07-2021 09:23 Umran Yolculuğumuz ve Aile Kurumu 05-07-2021 09:50 Kaydeden, kaydedilir. 28-06-2021 20:19 Kullan ya da kaybet! 21-06-2021 11:52 Her Gün Otofaji: Sağlığınız İçin Mutlaka! 14-06-2021 13:11 Korona bela mı? / Corona trouble? 07-06-2021 11:30 Basın; aynadır, bağdır, oksijendir, en fazla akupunktur iğnesidir. 31-05-2021 12:12 Devlet Adamlarına Öğütler 24-05-2021 12:18 Neden Kafamızın Arkasında Gözümüz Yok? 17-05-2021 14:48 Kadim Değer: Adalet (13 Medeniyet’ten Misallerle) 10-05-2021 11:29 Mutlu olmak mı/Haklı çıkmak mı? 03-05-2021 11:12 Ölmek İstemeyen Bir Mazi mi, Doğmak İsteyen bir İstikbal mi? 26-04-2021 16:25 İslam Uygarlığı Süreç Roma Felsefesi Sonuç Odaklıdır. 19-04-2021 14:19 Emekli Amirallerin Arkasında Kim Var? 12-04-2021 10:46 Beynimiz ne zaman yanıyor? 06-04-2021 00:00 Satranç, bir oyundan fazlasıdır/Chess is more than a game 30-03-2021 09:09 Çanakkale Savaşı Yemek listesi Gerçek mi? 22-03-2021 10:27 28 Şubat Devam Ediyor (mu), Kesin Çözüm Nedir? 15-03-2021 12:39 Bal arısı mı, eşek arısı mı, sinek misiniz? 08-03-2021 09:45 Mona Lisa’nın Gülüşü (Çocuk Eğitimine Dair) 01-03-2021 14:32 Hanif 23-02-2021 11:53 Stresin Kaynağı Lazer Işınlarına Dikkat! 15-02-2021 12:01 Corona’yı yaşarken öğrendiklerim. 08-02-2021 11:41 Osmanlı’yı ayakta tutan (özel insanlar) deliler. 02-02-2021 13:55 Hangi tarih? 26-01-2021 11:25 Sert ve katı kalpli olursanız etrafınız boşalır… 18-01-2021 13:14 Allah “örtün” derken biz ne yapıyoruz? 12-01-2021 18:55 Teenni (hayatın eni ve boyu) Rahman’dan, acele (hayatın sadece boyu) şeytandandır. 04-01-2021 13:14 Mebde(kundak) ile müntehayı(kefen) birleştirmek en önemli sünnetlerdendir. 28-12-2020 14:57 Üç kutsalın çöküşü ve yeni dünya düzeni 25-12-2020 12:32 Hased-i akran belâsı, fikrin namusu ve bedel ödeme. 14-12-2020 18:45 Nedir o sarp yokuş? 08-12-2020 01:26 Kötülüğü yazan/yayan, onu yapan gibidir. 01-12-2020 00:43 Söz: Din’dir. 23-11-2020 09:06 Orta(sabah) namazını korursak muhafaza olunuruz. 16-11-2020 17:23 Ne Yiyorsanız O’sunuz. 09-11-2020 11:11 Yapılan iyilikleri üç şey boşa çıkarır. 02-11-2020 08:31 Anne+Terbiye+Teeddüp=Eğitim 26-10-2020 14:26 Yelkenleriniz sabit mi? 19-10-2020 11:04 Neyin peşindesin? 05-10-2020 09:24 Derinliğimiz/kalitemiz içimize yürüdüğümüz kadardır. 28-09-2020 18:58 Kabağa dikkat! Fazla Değer Başını Yere Eğer. 21-09-2020 10:36 Yaklaşmayın! Yaparsınız ve Yanarsınız. 14-09-2020 09:30 Değişim hayattır. 07-09-2020 19:13 Ölüm Mihengi 31-08-2020 13:51 Sözün MasterChef’i olmak istiyorsanız sunum tabağınıza emek verin. 24-08-2020 13:04 Eve kapanmak mı, ya da ev de hayat var mı? 17-08-2020 12:29 İstanbul Sözleşmesi, Cedav, Lanzarote, 5395 ve 6284 10-08-2020 13:17 Düşünerek öğrenemeyen “düşerek” öğrenir/ Those who cannot learn by thinking learn "by falling". 27-07-2020 11:33 “Ben” öldürür “biz” yaşatır/"I" kills "we" alive. 20-07-2020 09:30 Afrika’lı Leo’ya Kulak Verin!/ Listen to African Leo! 13-07-2020 08:46 ÜN-FA-MAR 06-07-2020 13:58 Aynı Göğün Altında 3 Nefes/3 Breaths Under the Same Sky 29-06-2020 12:29 Kim değişmeli/Etki alanı’mız neresi? Who should change/Where is our domain? 22-06-2020 11:23 Kan vermek farz-ı kifayedir/ Giving blood is obligatory. 15-06-2020 16:56 Sohbetinize sevgi ve sabır katın/Add love and patience to your conversation. 08-06-2020 14:17 Anadolu’ya bağdaş kurmak yürek ister. 02-06-2020 11:51 Evceğizim evceğizim, saklar benim halceğizim. 18-05-2020 12:33 Dil ve İletişim / Language and Communication 11-05-2020 16:35 Ashab-ı Kehf gibiyiz / We are like Ashabbi Kehf 04-05-2020 21:10 21. Yüzyıl kimin yüzyılı olacak?/Who will be the 21st century? 27-04-2020 17:53 Soru sormaktan korkmayın! Zira, soru siz özgürleştirir. 20-04-2020 11:27 Çatısını Adanmış Ruhların Kurduğu En Değerli Kurum: Aile 13-04-2020 13:18 Corona günlerini Tekasür suresi ile birlikte düşünmek… 06-04-2020 16:11 Yeni Nesil Corona Virüs(covid 19)un attığı formatın farkında mıyız? 31-03-2020 13:30 Corona(covid 19) ev ve aile. 23-03-2020 09:08 İçinizde aklı başında kimse yok mudur? 16-03-2020 09:59 Yönetici- Lider-Lider Yönetici 09-03-2020 13:10 “Boşanma öncesi danışmanlık hizmeti” yaygınlaştırılmalı. 02-03-2020 16:37 Akıntı Bizi de Sürüklüyor Farkında mıyız? 24-02-2020 16:30 İletişimde “Ekberi” Yaklaşım 19-02-2020 08:52 Konya 13. Yüzyılda ulaştığı zirveyi tekrar görebilir mi? 10-02-2020 13:33 İş size yakışıyor mu? Ya da siz işe uygun musunuz? 03-02-2020 11:05 Grip bir hastalık değil, şefkatli ama ciddi bir müfettiştir. 27-01-2020 14:05 Belediyeler hisbe görevine dönmeliler. 20-01-2020 12:21 İrfandan kopup, kültür karanlığına yuvarlandık. 13-01-2020 11:49 Akdeniz tarihimizin değiştiği yerdir. 06-01-2020 13:07 Adalet 2 ayak üzerinde yükselir. 30-12-2019 20:10 Rahmet ne zaman iner? 23-12-2019 14:18 Araba sevdası mı, toplu ulaşım mı? 16-12-2019 12:27 Hüdhüd kuşu bize ne öğretir? 09-12-2019 21:12 Aile, Gençlik ve Sivil Toplum 04-12-2019 11:46 Hal ehli mi, kal ehli mi/Habil mi, Kabil miyiz? 25-11-2019 19:33 Bağımlılık konusundaki koruyucu ve önleyici tedbir önerilerimiz. 18-11-2019 12:09 Sıffin/Demagoji/Cerbeze/Sıdk 12-11-2019 11:22 72 saat susmak insanı tamamen yeniler, formatlar. 04-11-2019 14:23 3 E: Eğitim(Hasenat)/Ekonomi(Salihat)/Ehlak 30-10-2019 18:19 Bağımlılıkla mücadelede işin özü nedir? 14-10-2019 16:45 Zeki/eleştiren mi, ahmak/yağcı mı gerçek dosttur? 10-10-2019 15:33 Nazar(akıl)+Müşahede(kalp)=Hikmet(hidayet) 01-10-2019 20:54 Sultan Mehmet’i “Fatih” yapan cönkündeki başucu kitapları neydi? 24-09-2019 00:14 İktisatta 7+7 kuralı 16-09-2019 18:13 Kadın Cinayetleri 10-09-2019 21:05 Kur’an’ın Kalp ve Vicdanlara Etkisi İçin Ne Yapmalı? 22-08-2019 09:21 Deden Halil gibi 4 Kuşu Kurban Et ki Rabbinle Yakınlaş 31-07-2019 21:12  Fetömsü yapıları bitirecek projem: Her İl’e Bir Düşünce Enstitüsü 23-07-2019 15:14 7 koldan 7 ayağımıza saldırıyorlar 17-06-2019 15:26 Dünyada her şey zehirdir. 22-11-2018 11:19 Mutlu olmanın yolu haddini bilmekten geçer. 16-11-2018 09:19 Bizden Bir Şey Olur, Bize Bir Şey Olur. 03-09-2018 21:27 Liyakat ’adalet ’in kardeşi, başarının ‘besmelesi’ dir. 03-08-2018 21:36 SETÖ, HETÖ, BETÖ, DETÖ, METÖ, PETÖ, ETÖ, FETÖ’leri kazımak için Taif duası 21-05-2018 13:44 Deist gerçekte kimdir? 25-04-2018 17:15 Abartma 09-02-2018 16:22 Asıl özürlü sevme ve sevilme duygusunu kaybedendir 03-12-2017 11:46 15 Temmuzun tekrarlanma ihtimali var mı? 19-07-2017 23:48 Salih amel için saç ayağı 10-07-2017 18:14  Babalar tek seferde bir kez kırılır... 20-06-2017 00:52 Meeting Müslümanlığı 23-04-2017 09:40 Hayatımız, iniş (tesbih) ve çıkış (tekbir) günlerinden ibarettir. 26-02-2017 15:37 Her YASAL iş HELAL değildir. 16-02-2017 18:17 Bir İlişkinin Yenilgisi, Genellikle İletişim Yenilgisidir. 02-02-2017 22:55 YA TOZU DUMANA KATACAĞIZ,YA DA TOZU DUMANI YUTACAĞIZ. 14-01-2017 12:32 ŞİMDİ ‘ANADOLU İRFANI’NI DÜNYAYA GÖSTERMENİN TAM ZAMANI 04-01-2017 20:59 Şimdi ‘Ahmed’de ‘Ahed’i’ Görme Vakti: ‘Birlik Vakti’ 16-12-2016 15:03 15 TEMMUZLARI BİR DAHA ASLA YAŞAMAMAK İÇİN… 09-12-2016 17:56 Millet Adamlarını Asla Yalnız Bırakmadı.ANCAK !!! 26-11-2016 23:26 Hayırlı İşler,Zahmetli İşlerdir 01-11-2016 12:18 HANGİSİ BİZİM ADEMİMİZ 13-10-2016 11:03 ADALET-İ MAHZA MI, ADALET-İ İZAFİYE Mİ ? 20-09-2016 21:17 İsar, digergam, empati, ya da başkasının ayakkabısıyla 3 gün yürüme 14-09-2016 19:13 KIPKIRMIZI, TERTEMİZ KAN GELİNCEYE KADAR HATTA… 24-08-2016 01:29 SUÇLU AYAĞA KALK ! 05-08-2016 23:12 Millet kurtuluş savaşının son kalesine bayrağı dikti. 18-07-2016 18:52 NERDE KALMIŞTIK ? (Çay koy ey dünya geliyoruz) 12-07-2016 17:13
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
  • Süper LigOP
  • 1Fenerbahçe716
  • 2Trabzonspor715
  • 3Altay715
  • 4Beşiktaş714
  • 5Hatayspor713
  • 6Konyaspor713
  • 7Alanyaspor713
  • 8Kayserispor711
  • 9Fatih Karagümrük711
  • 10Galatasaray711
  • 11Sivasspor79
  • 12Adana Demirspor79
  • 13Antalyaspor78
  • 14Gaziantep FK78
  • 15Başakşehir FK76
  • 16Kasımpaşa76
  • 17Yeni Malatyaspor76
  • 18Göztepe75
  • 19Giresunspor72
  • 20Çaykur Rizespor71
Gazete Manşetleri
E-GAZETE
ANKET OYLAMA TÜMÜ
KONYA BELEDİYELERİNDEN HANGİSİNİN ÇALIŞMASINI DAHA ÇOK BEĞENİYORSUNUZ?
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA