Advert
CEMİL PASLI (Cemil Paslı com)
CEMİL PASLI (Cemil Paslı com)

Belediyeler hisbe görevine dönmeliler.

Hisbe, “bir fiili sadece Allah’ın rızasını kazanmak için yapmaktır.”[1]

Hisbe görevi, ”iyiliği emretmek, kötülüğü nehyetmek” prensibine dayanan en önemli görevdir. Bu görevi yapan kişiye muhtesip denir.[2]

En geniş manasıyla “hisbe”; adalet ve fazileti; Kur’an ve Sünnet esasları ve her devir ve muhitte alışılagelen örf ve adetlere uygun olarak gerçekleştirmek amacıyla fertlerin ahlak, din ve iktisat; yani umumi olarak sosyal hayatta toplumun refahı için devletin bu işle ilgili seçilmiş özel görevliler eliyle yerine getirdiği idari kontrol sistemidir.

Tanımından da anlaşıldığı gibi hisbe teşkilatı, başta belediyeler, maliye, ticaret, iktisat, sanayi, sağlık, ve DİB’in gördükleri işleri kapsamaktadır.

2012 de çıkarılan 6360 sayılı Büyükşehir yasası Hz. Peygamberin kurduğu, Raşid halifelerin saadet asrında en kamil manada uyguladığı hisbe teşkilatını uygulamayı tavsiye ediyor.

O halde hisbe teşkilatı hakkında biraz bilgi verelim:

Hz. Peygamber Medine’ye hicretten sonra İslam ekonomi kurallarının yürürlükte olduğu müstakil bir alışveriş merkezi ve pazarın teşekkülünü sağlamış, kendisi de sık sık bu merkeze giderek denetlemelerde bulunmuştur.[3] Merkez ve pazardaki denetimleri esnasında her meslek ehline kendi işiyle ilgili emir ve direktifler verip gerekli uyarılarda bulunmuştur.[4] Said bin el-As’ı Mekke çarşı ve pazarına muhtesip olarak görevlendirmiştir.[5] Valilerine yazdığı bir takım talimatlarında onlara hisbe faaliyetlerinden sorumlu olduklarını bildirmiştir.[6]

İslam’a has orijinal bir müessese olan hisbe, Hz. Peygamber ve Raşid halifeleri devrinde; halkın umumi ahlakını, alış verişini, fertler ile cemiyetin ticari münasebetlerini düzenleme ve kontrol vazifesini yerine getiren anayasal bir kurumdu.[7] Hisbeyi ilk kuran ve uygulayan Hz. Peygamberin şu sözü anayasal kurumun gerekçesini ifade etmiştir:

“İnsanoğlunun iyiliği emretmek, kötülükten nehyetmek ve Allah’ı zikretmesi müstesna bütün sözleri aleyhinedir.”[8]

Dört Halife Dönemi, kıyamete kadar sürecek olan peygambersiz hayata uyumun sağlandığı çok önemli bir dönemdir. Bu dönemde görev alan Raşid Halifeler, Kur’an ve Sünnet çerçevesinde uygulamaları, devam ettirmişler, geliştirmişler, kurumsallaştırmışlar ve “Saadet Devri”ni insanlığa miras bırakmışlardır.

Hisbe teşkilatı Hz. Ebubekir döneminde biraz daha genişleyerek sürdürülmüş ama Hz. Ömer döneminde birçok konuda olduğu gibi hisbe teşkilatında da kurumsal bir yapıya kavuşmuştur.

Hz. Ömer hisbe teşkilatına özel bir önem verdi. Said bin Zeyd ile Abdullah bir Utbe’yi Medine çarşı ve pazarına görevlendirdi. Kadınlara ait bölümleri kontrol içinde Şifa binti Abdillah ve Semra binti Nüheyk el-Esediyye’yi görevlendirmiş, hatta tayin ettiği görevlilerle kalmamış bizzat ve çok sık şekilde kendisi de bu görevi ifa etmiş, hem de görevlendirdiklerini denetlemiştir.[9] Bir gün pazarda Hatib b. ebi Belta’ya uğradı. Hatib’in (ucuz fiyatla)kuru üzüm sattığını görünce “ya fiyatı yükseltir(diğerlerinin seviyesine getirirsin) ya da pazarımızdan çeker gidersin” demiştir.[10] Diğer birçok müesseselerde olduğu gibi hisbenin piyasa kontrol teşkilatı, Hz. Ömer’in dikkate değer uygulamalarından biridir.[11]

Hz. Osman ve Hz. Ali’de Hz. Ömer gibi Medine’de bizzat hisbe işiyle kendileri ilgilendiler, vilayetlerde de vali ve kadılara bu görevi tevdi ettiler.[12]

Devlet Başkanı, “emr-i bil’l-maruf nehy-i ani’l-münker”in yerine getirilmesi için her şehre bir muhtesip tayin etmelidir.[13] Çünkü “hisbe” işi dini amellerin esaslarındandır. Halkın hepsinin iyi olması, bu nev’i işlerle meşgul olmanın sevabının bol oluşu sebebiyle ilk asır halifeleri ve şehirlerde valileri bu işi bizzat yerine getirmişlerdir.[14]

Osmanlı devletinde “ihtisap ağaları” bu işi yürütüyordu. Tarihte İslam hassasiyeti olan bütün devletlerde mevcut bir İslam hukuk, kültür ve tarih müessesesi olan[15] hisbe teşkilatı, modern çağın başlangıcına kadar devam etmiştir. Zaman içerisinde fonksiyonlarının bir kısmını polis ve belediye gibi teşkilatlara devredildi ve “bireyin özgürlüğü” gibi kavramların etkisiyle halkın eleştiri ve kınamalarına karşı gün geçtikçe daha umursamaz davranması yüzünden bazı fonksiyonlar da geçerliliklerini yitirmişlerdir.[16]

Hisbe teşkilatı ile daha geniş bilgi vermek bizi ve alanımızı aşar.

Kadim başkent ve her konuda Anadolu ve İslam Medeniyetindeki öncülüğünü ortaya koyan Konyamız hisbe teşkilatının günümüze uyarlanmasında da öncü ve örnek olabilir.

Büyükşehir yasası mevzuat açısından Peygamberimizin kurduğu, saadet asrında kurumsallaşmış hisbe teşkilatını uygulamaya uygun hükümleri fazlasıyla içeriyor demiştik…

Büyükşehir ve ilçe belediye başkanlarımızı bu kutlu ve tarihi görevde öncülük yapmaya davet ediyorum.

 

[1] İbn Manzur, Lisanü’l-Arap, Beyrut, 1970, c.l, s. 73.

[2] İbn Teymiyye, el-Hisbe-ü fi’l-İslam, s. 9; Maverdi, Ahkamu’s-Sultaniyye, s. 272, İbn Haldun, Mukaddime, s. 564.

[3] Algül Hüseyin, Asrı Saadet’te İdari Hayat, c. ll, s. 160.

[4] İbn Mace, Ticarat, 36; Tirmizi, Büyu, 72; İbn Hanbel, c. lll, s.428.

[5] Kettani Muhammed, Teratibu’l-İdariyye, Beyrut, c. l, s.285.

[6] Kallek Cengiz, Asr-ı Saadet’te Devlet Piyasa İlşkisi, c. lll, s. 455.

[7] Şibli Mevlana, Asr-ı Saadet, çev. Ömer Rıza Doğrul, İstanbul, 1977, c. l, s. 445; Akgündüz Ahmet, eski Anayasa Hukukumuz ve İslam Anayasası, İstanbul, 1989, s.36.

[8] İbn Mace, Fiten, 12.

[9] Kettani Muhammed, Teratibu’l-İdariyye, Beyrut, c. l, s.286-287.

[10] Malik bin Enes, Muvatta, Büyu, 5.

[11] Uğur Mücteba, H. 1. Asır’da İslam Toplumu, İstanbul, 1980, s. 143.

[12] Ebu Yusuf, Kitab-ul-Harac, çev. Ali Özek, İstanbul, 1970, s. 128; İbn Teymiyye, el-Hisbe-ü fi’l-İslam, s. 50.

[13] Nizamülmülk, Siyasetname, çev. Mehmet Altan Köymen, İstanbul, 1990, s.56.

[14] Maverdi, Ahkamü’s-Sultaniyye ve’l Vilayatu’d Diniyye, çev. Ali Şafak, İstanbul, 1976, s. 272.

[15] Kavakçı Yusuf Ziya, Hisbe Teşkilatı, Ankara, 1975, s. 142.

[16] Michon Jean Louis, İslam Şehri, “Dini Kurumlar”, edt: R.B. Ser Jeant, çev. Elif Topçugil, İstanbul, 1992.

CEMİL PASLI (Cemil Paslı com)

CEMİL PASLI (Cemil Paslı com)

DİĞER YAZILARI Akıntı Bizi de Sürüklüyor Farkında mıyız? 24-02-2020 16:30 İletişimde “Ekberi” Yaklaşım 19-02-2020 08:52 Konya 13. Yüzyılda ulaştığı zirveyi tekrar görebilir mi? 10-02-2020 13:33 İş size yakışıyor mu? Ya da siz işe uygun musunuz? 03-02-2020 11:05 Grip bir hastalık değil, şefkatli ama ciddi bir müfettiştir. 27-01-2020 14:05 Belediyeler hisbe görevine dönmeliler. 20-01-2020 12:21 İrfandan kopup, kültür karanlığına yuvarlandık. 13-01-2020 11:49 Akdeniz tarihimizin değiştiği yerdir. 06-01-2020 13:07 Adalet 2 ayak üzerinde yükselir. 30-12-2019 20:10 Rahmet ne zaman iner? 23-12-2019 14:18 Araba sevdası mı, toplu ulaşım mı? 16-12-2019 12:27 Hüdhüd kuşu bize ne öğretir? 09-12-2019 21:12 Aile, Gençlik ve Sivil Toplum 04-12-2019 11:46 Hal ehli mi, kal ehli mi/Habil mi, Kabil miyiz? 25-11-2019 19:33 Bağımlılık konusundaki koruyucu ve önleyici tedbir önerilerimiz. 18-11-2019 12:09 Sıffin/Demagoji/Cerbeze/Sıdk 12-11-2019 11:22 72 saat susmak insanı tamamen yeniler, formatlar. 04-11-2019 14:23 3 E: Eğitim(Hasenat)/Ekonomi(Salihat)/Ehlak 30-10-2019 18:19 Bağımlılıkla mücadelede işin özü nedir? 14-10-2019 16:45 Zeki/eleştiren mi, ahmak/yağcı mı gerçek dosttur? 10-10-2019 15:33 Nazar(akıl)+Müşahede(kalp)=Hikmet(hidayet) 01-10-2019 20:54 Sultan Mehmet’i “Fatih” yapan cönkündeki başucu kitapları neydi? 24-09-2019 00:14 İktisatta 7+7 kuralı 16-09-2019 18:13 Kadın Cinayetleri 10-09-2019 21:05 Kur’an’ın Kalp ve Vicdanlara Etkisi İçin Ne Yapmalı? 22-08-2019 09:21 Deden Halil gibi 4 Kuşu Kurban Et ki Rabbinle Yakınlaş 31-07-2019 21:12  Fetömsü yapıları bitirecek projem: Her İl’e Bir Düşünce Enstitüsü 23-07-2019 15:14 7 koldan 7 ayağımıza saldırıyorlar 17-06-2019 15:26 Dünyada her şey zehirdir. 22-11-2018 11:19 Mutlu olmanın yolu haddini bilmekten geçer. 16-11-2018 09:19 Bizden Bir Şey Olur, Bize Bir Şey Olur. 03-09-2018 21:27 Liyakat ’adalet ’in kardeşi, başarının ‘besmelesi’ dir. 03-08-2018 21:36 SETÖ, HETÖ, BETÖ, DETÖ, METÖ, PETÖ, ETÖ, FETÖ’leri kazımak için Taif duası 21-05-2018 13:44 Deist gerçekte kimdir? 25-04-2018 17:15 Abartma 09-02-2018 16:22 Asıl özürlü sevme ve sevilme duygusunu kaybedendir 03-12-2017 11:46 15 Temmuzun tekrarlanma ihtimali var mı? 19-07-2017 23:48 Salih amel için saç ayağı 10-07-2017 18:14  Babalar tek seferde bir kez kırılır... 20-06-2017 00:52 Meeting Müslümanlığı 23-04-2017 09:40 Hayatımız, iniş (tesbih) ve çıkış (tekbir) günlerinden ibarettir. 26-02-2017 15:37 Her YASAL iş HELAL değildir. 16-02-2017 18:17 Bir İlişkinin Yenilgisi, Genellikle İletişim Yenilgisidir. 02-02-2017 22:55 YA TOZU DUMANA KATACAĞIZ,YA DA TOZU DUMANI YUTACAĞIZ. 14-01-2017 12:32 ŞİMDİ ‘ANADOLU İRFANI’NI DÜNYAYA GÖSTERMENİN TAM ZAMANI 04-01-2017 20:59 Şimdi ‘Ahmed’de ‘Ahed’i’ Görme Vakti: ‘Birlik Vakti’ 16-12-2016 15:03 15 TEMMUZLARI BİR DAHA ASLA YAŞAMAMAK İÇİN… 09-12-2016 17:56 Millet Adamlarını Asla Yalnız Bırakmadı.ANCAK !!! 26-11-2016 23:26 Hayırlı İşler,Zahmetli İşlerdir 01-11-2016 12:18 HANGİSİ BİZİM ADEMİMİZ 13-10-2016 11:03 ADALET-İ MAHZA MI, ADALET-İ İZAFİYE Mİ ? 20-09-2016 21:17 İsar, digergam, empati, ya da başkasının ayakkabısıyla 3 gün yürüme 14-09-2016 19:13 KIPKIRMIZI, TERTEMİZ KAN GELİNCEYE KADAR HATTA… 24-08-2016 01:29 SUÇLU AYAĞA KALK ! 05-08-2016 23:12 Millet kurtuluş savaşının son kalesine bayrağı dikti. 18-07-2016 18:52 NERDE KALMIŞTIK ? (Çay koy ey dünya geliyoruz) 12-07-2016 17:13
NAMAZ VAKİTLERİ
PUAN DURUMU
HAVA DURUMU
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA