GÜNCEL
Giriş Tarihi : 04-07-2021 12:09   Güncelleme : 04-07-2021 12:09

Enerjide özelleştirmenin son adımı: TEİAŞ

AKP’nin iktidara geldiği günden beri enerji sektöründe uyguladığı özelleştirme ve piyasalaştırma politikalarında önemli bir yer tutan TEİAŞ, Resmi Gazetede yayınlanan Cumhurbaşkanı kararı ile özelleştirme kapsamına alındı. Karara göre 2022 yılına sonuna kadar TEİAŞ’ın özelleştirme kapsamına alınması ve halka arzına yönelik olarak özelleştirme hazırlık işlerinin tamamlanması hedefleniyor.

Enerjide özelleştirmenin son adımı: TEİAŞ

Enerjide özelleştirmenin son adımı: TEİAŞ

   

TEİAŞ Resmi Gazetede yayınlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile özelleştirme kapsamına alındı. AKP’li yılların alameti farikası olan enerji özelleştirmelerinin son adımına soL okurları için mercek tuttuk.

TURGUT YILDIZ

04.07.2021

AKP’nin iktidara geldiği günden beri enerji sektöründe uyguladığı özelleştirme ve piyasalaştırma politikalarında önemli bir yer tutan TEİAŞ, Resmi Gazetede yayınlanan Cumhurbaşkanı kararı ile özelleştirme kapsamına alındı. Karara göre 2022 yılına sonuna kadar TEİAŞ’ın özelleştirme kapsamına alınması ve halka arzına yönelik olarak özelleştirme hazırlık işlerinin tamamlanması hedefleniyor.

Enerji alanında geçen 20 yılda yapılan büyük özelleştirmelere rağmen TEİAŞ bugüne kadar özelleştirilmedi. Bunun en önemli sebeplerinden birisi TEİAŞ’ın elektrik iletimi alanına tekel durumunda stratejik bir göreve sahip olması. 1970 yılında kurulan Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) bünyesinde bulunan üretim, iletim ve dağıtım faaliyetlerinin özelleştirilmesi ve piyasalaştırılması nedeniyle kurumun parçalara ayrılmış ve her alanda piyasalaşma hedefiyle özelleştireler yapılarak ülkenin kaynakları patronların insafına terk edilmişti.

İmtiyazlı şirketlerden kamu tekeline

Kurtuluş Savaşının bitiminde sadece 33MW kurulu gücü olan Türkiye’de 1930’lu yıllarda İller Bankası, Etibank, Maden Tetkik ve Arama ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi gibi kurumlar elektrifikasyon alanında önemli adımlar atılmıştır. Elektriğin üretimi, iletimi ve dağıtımında faaliyetler 1960’lara kadar imtiyazlı şirketler ve dağınık uygulamalar ile sürmüş, sonrasındaki bütünleşme politikaları neticesinde kısa süreliğine TEK bünyesinde bir kamu tekeli oluşmuştur.

12 Eylül sonrasında elektrikte kamu tekelinin parçalanması

12 Eylül darbesinin ardından gelen piyasalaşma adımları ile birlikte elektrik sektörüne şirketlerin girişi teşvik edilmiştir. Yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri modelleri ve çıkarılan kanunlar neticesinde enerji sektörü ve elektrik üretiminde özel sektörün payı giderek artmıştır.

Bu adımlarla uyumlu olarak 1994 yılında TEK dağıtım faaliyetlerini yürütecek Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. (TEDAŞ) ve üretim, iletim, ticaretten sorumlu Türkiye Elektrik Üretim-İletim A.Ş. (TEAŞ) olarak ikiye bölünmüş ve kamu tekeli parçalanmaya başlamıştır. 2001 yılında TEAŞ üç parçaya bölünmüş üretim, iletim ve ticaret faaliyetleri serbest piyasanın ihtiyaçları doğrultusunda birbirinden ayrılmıştır. Üretim faaliyetleri için Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), iletim faaliyetleri için Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), ticaret için ise Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş (TETAŞ) kurulmuştur.

AKP’nin finans kaynağı elektrikte özelleştirme ve piyasalaşma

12 Eylül ve IMF politikaları ile uyumu gözeten AKP enerjide özelleştirme ve piyasalaştırma adımlarını hızlandırmış, 2000 yılındaki Petrol Ofisi özelleştirmesinin ardından PETKİM ve TÜPRAŞ gibi büyük özelleştirmeler yapmış, doğalgaz şehir şebekelerini özel şirketlere açmış ve 2008 yılında elektrik dağıtım özelleştirmesinin başlaması ve TEDAŞ bölge müdürlüklerinin tamamen özelleştirilmesi ile dağıtım faaliyetini tamamen özel şirketlere bırakmıştır. Dağıtım faaliyetini takiben elektriğin perakende satışının da özelleştirilmesi ile elektrik alanında iletim dışındaki tüm faaliyetler şirketlere bırakılmıştır.

TEİAŞ neden stratejik bir kurum?

Bugüne kadar özelleştirme uygulamalarından azade kalan TEİAŞ yürüttüğü faaliyet nedeniyle “özelleştirilemez” olarak niteleniyordu. Santrallerde üretilen elektriğin yüksek gerilim hatları ile dağıtım şebekelerine iletilmesi ile görevli TEİAŞ ayrıca şebeke güvenliğinin sağlanması için yük tevzinin yapılması, hatların projelerindirilmesi, tesisi, bakımı, kontrolü, işletmesi ve yük dağıtımı ile de görevlidir.

Öte yandan 22 bölge müdürlüğü ve 10 yük tevzi işletme müdürlüğü ile Türkiye’nin genelinde kamu hizmeti yürüten TEİAŞ’ın pek çok yerde teşkilatı, lojmanı, gayrimenkulleri vb. bulunmaktadır.

Ayrıca TEİAŞ yukarıda sayılan görevlerinde şu anda kamu tekeli durumundadır. Elektrik dağıtım şebekelerinde (orta gerilim) olduğu gibi iletim şebekelerinin (yüksek gerilim) bölgelere ayrılarak özelleştirilmesi teknik olarak mümkün değildir. Türkiye’nin doğusu ile batısını birbirine bağlayan uzun hatlar elektrik şebeke güvenliğinde önemli olduğu kadar milli güvenliğin de bir parçasıdır.

İletim şebekesi kötü yönetildiğinde olabilecekler 2015 yılında tüm ülkede elektriğin gitmesi ile gözler önüne serilmiştir.

Piyasa kurallarına göre özelleştirme yapılabilir mi?

Yukarıdaki görevleri ve alanında tekel oluşu özelleştirmenin piyasa kurallarına göre yapılamayacağını göstermektedir. Piyasanın ve rekabetin bulunmadığı koşullarda özelleştirme yapmak ancak bir şirkete sermaye aktarmak, seçilen bir patronu zengin etmek anlamına gelir.

Elbette “AKP hükümeti bunu yapmaz” diyemeyiz. 20 yıldır yapılan özelleştirmeler, yandaşlara sunulan araziler ve aktarılan sermaye bunu gösteriyor. Ancak TEİAŞ bu şekilde özelleştirilirse şüphesiz Türkiye tarihinin en büyük sermaye aktarımlarından biri gerçekleşecektir.

TEİAŞ’ın mevcut faaliyetleri yürütebilmesi için gerekli altyapı kamu kaynakları ile uzun yıllar içerisinde tesis edilmiştir. TEİAŞ’ın sahip olduğu fiziksel altyapı ve tecrübe Cumhuriyet Türkiyesinin dar anlamıyla 51 yıl geniş anlamı ile 98 yıllık birikimidir ve bu anlamıyla paha biçilemezdi.

HABER MERKEZİ